In de ESBZ school in Berlijn is onderwijs geen voorbereiding op het leven, het is er het leven zelf

Enkele jaren geleden vertelde Frederic Laloux in zijn keynote op het EduNext leerfestival over ESBZ, een Duitse innovatieve secundaire school, een van de voorbeelden uit zijn boek Reinventing Organizations. In de zaal zat leraar Christophe Keyenberg van het Heilig Graf in Turnhout. Hij was er zo door geïnspireerd dat hij besloot de school te bezoeken. Dat was de aanleiding om op het volgende leerfestival een zeer gesmaakte Skype workshock te houden met Christian Hausner, leraar op de school en een van de bezielers. Wat maakt deze school met 600 leerlingen en 60 leraren zo speciaal?

Wat is het doel van een school in de 21e eeuw?

Het hoger doel van ESBZ  is om hun leerlingen voor te bereiden op de 21e eeuwse uitdagingen, terug te vinden in de globale duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties:

Concreet vertaalt zich dat in vier doelstellingen:

-      Leren om kennis te verwerven

-      Leren om samen te leven

-      Leren om te zijn

-      Leren om te doen

Alles lessen  zijn opgehangen aan deze vier doelstellingen

Hoe gaat het concreet in zijn werk?

Voor wiskunde, taal en wetenschappen zitten verschillende klassen door elkaar. Deze vakken zijn in modules opgedeeld en bij elke module horen flitskaarten met theorie, oefeningen en toetsen. De instructies zijn zelfverklarend opgesteld zodat leerlingen er zelfstandig mee aan de slag kunnen. Deze instructies werden, na feedback van leerlingen, stelselmatig verbeterd en mooier ontworpen. Dit was een zeer intensief proces waarin heel veel tijd is gekropen, een investering die zich nadien heeft terugverdiend.

De leerlingen bepalen hun eigen leertempo. Ze leren in hun eentje of in kleine groepen. Wanneer ze vragen hebben, dan stellen ze die eerst aan andere leerlingen. Alleen als die niet kunnen helpen, richten ze zich tot de leraar die zo meer tijd krijgt voor individuele coaching van leerlingen die het meer nodig hebben.

Als leerlingen klaar zijn, verbetert de leraar hun werk en geeft feedback, vaak schriftelijk. Hij heeft de taak om 24 leerlingen te begeleiden die elk een individueel traject volgen. Leerlingen kunnen ook zelf om testen vragen.

In elke klas zitten ook kinderen met autisme of met lichte of ernstige leerbeperkingen. In ESBZ kunnen ze naast andere leerlingen in eigen tempo werken.

Er zijn geen rijen. ’s ochtends of na pauzes gaan de leerlingen direct naar hun klas.

Elke leerling heeft een logboek waarin hij noteert waar hij staat. Hij krijgt duidelijke leerdoelen die hij moet bereiken en mag overtreffen. Hij krijgt de verantwoordelijkheid voor wat hij leert en mag zijn tijd zelf indelen. Het logboek wordt ook gebruikt bij communicatie met ouders die het ook tekenen.

Er zijn wekelijkse tutorgesprekken met zijn coach waarbij ze het logboek bekijken en nieuwe doelen bepalen. Samen bespreken ze de voortgang tijdens de voorbije week, problemen die zich hebben voorgedaan en de plannen voor de komende week. Ook bespreken ze eventuele emotionele en relationele onderwerpen waar de leerling mee zit. Hierdoor leren leerling en leraar elkaar op een dieper niveau kennen. Twee keer per jaar bepalen de leerlingen in een gesprek met hun begeleider drie doelen voor de komende maanden.

Elke tutor-leraar heeft 13 leerlingen die hij coacht. Dergelijke gesprekken vergen sterke communicatievaardigheden bij de tutors en helpen ook leerlingen zich beter uit te drukken.

Het is geen vrijheid-blijheid. Er zijn duidelijke verwachtingen van wat leerlingen aan het eind van het jaar zullen bereiken. Ze moeten de eindtermen halen.

“De basis van leren is een goede relatie met iemand die je vertrouwt. Een leraar die je de kracht geeft om verantwoordelijkheid te nemen.”

Challenges

Bij de oranje vakken in het rooster zitten de leerlingen in hun klasgroep.

Daarin zitten ook uitdagingen die leerlingen mogen aanpakken, dingen die ze graag doen. Leerlingen krijgen de autonomie om deze projecten zelf te ontwikkelen.

Leerlingen doen twee grote projecten per jaar gebaseerd op een of meerdere globale duurzaamheidsdoelen. Tijdens het jaar zijn er meerdere kleinere projecten. Ze krijgen daarvoor bijna een dag per week.

De projecten zijn interdisciplinair opgezet en maakt leren in een authentieke context mogelijk. Ze zijn holistisch en verbinden hoofd, hart en hand.

“Kinderen zijn meesters in het aangaan van uitdagingen. Je moet gewoon vertrouwen in hen hebben. Laat hen problemen oplossen en er heel veel uit leren. Iedereen kan een change maker zijn.”

Centraal in het projectleren staan ​​zowel coöperatief als zelfgeorganiseerd leren. Door zelfgestelde doelen na te streven en te bereiken, kunnen leerlingen de effectiviteit van hun eigen ideeën en acties ervaren. Op hun weg naar zelfverzekerde en volwassen mensen, is dit een van de belangrijkste componenten. Op die manier levert de school een actieve bijdrage voor "leren in het leven".

Voorbeelden van onderwerpen zijn biodiversiteit, de Berlinale, identiteit en gemeenschap, dictatuur en democratie. De studenten voeren het ontwerp van het individuele projectwerk over deze onderwerpen zelf uit in overleg met hun projectdocenten.

De pluimbijeenkomst

Elke vrijdagnamiddag komt de hele school een uur bij elkaar in een grote zaal . Ze beginnen altijd met zingen om een ‘samen’ gevoel te krijgen.

Het verdere verloop heeft geen agenda. Er staat een microfoon op het podium, het is een moment om elkaar te prijzen en te bedanken. Leerlingen en docenten die zich geroepen voelen, komen naar voren, pakken de micro en bedanken een andere leerling of collega voor iets wat ze die week hebben gezegd of gedaan.

Iedereen die aan het woord komt, vertelt een verhaal dat iets zegt over de verteller en degene die wordt geprezen. Dit heft op empathische wijze de grenzen tussen leraar en leerling op. Het zijn vaak grappige, ontroerende en welgemeende verhalen. Op die manier ontstaat er vertrouwen en een samenhorigheidsgevoel.  

“De manier waarop we leerculturen ontwerpen heeft invloed op onze werkcultuur en omgekeerd”

Elke klas komt ook wekelijks bij elkaar om de spanningen in de groep te bespreken en aan te pakken. De bijeenkomst wordt voorgezeten door een leerling. Gezien alle leerlingen en leraren getraind zijn in geweldloze communicatie, is de discussie steeds veilig. De leraar neemt deel als een leerling (niet als coach). Leerlingen krijgen er ook een rol (v.b. moderator).

Alle im Ausland (AiA)

Als leerlingen zestien zijn, gaan ze voor drie maanden naar het buitenland. Indien mogelijk naar een land naar keuze. Om daar te leven en te leren in een andere cultuur die ze voorheen niet kenden. Gedurende deze tijd zijn de studenten betrokken bij een zelfgeorganiseerd, lokaal, sociaal, ecologisch of duurzaam project.

De focus ligt niet op tijd doorbrengen in een zo aantrekkelijk mogelijk land maar op contact met andere mensen, met de natuur en werken aan een zinvol project.

“Onderwijs is een sociaal proces. Onderwijs is groei. Onderwijs is geen voorbereiding op het leven, het is het leven zelf - John Dewey”

De leerlingen worden bij hun planning nauw begeleid en ondersteund door hun respectievelijke docenten, de AiA-coördinatoren en een groot aantal betrokken ouders.

Het centrale aspect van het project is een zelfgeorganiseerde opzet, planning en uitvoering van het ongeveer drie maanden durende programma.

De diverse en spannende ervaringen worden bij het terugkomen uitgewerkt als onderdeel van drie gezamenlijke reflectiedagen en direct gepresenteerd aan de scholengemeenschap en alle andere geïnteresseerden.

Drie weken om nooit te vergeten

Dit gaat over een activiteit die buiten Berlijn moet plaatsvinden. De jongeren plannen en bereiden de uitdaging zelfstandig voor met de steun van een coach en voeren deze vervolgens uit, over de lessen heen.

Veel kinderen gaan wandelen, maken een fiets- of boottocht of helpen mee op boerderijen. Overnachten in tenten en self-catering zijn vaak de grootste uitdagingen.

Voor deze activiteit hebben de studenten slechts een budget van 150 euro per persoon dat niet mag worden overschreden. De laatste drie jaar vindt dit plaats zonder smartphone. Hierdoor zijn de studenten afhankelijk van veelvuldige contacten met andere mensen. Dit gebeurt voorafgaand aan de uitdaging via overeenkomsten (bijvoorbeeld kost en inwoning tegen de uitvoering van kleinere taken) of tijdens de uitdaging zelf, bijvoorbeeld om beschutting te vragen tegen een storm.

Een opgeleide jeugdleider begeleidt de studenten tijdens hun weg maar grijpt alleen in bij ernstige conflicten en gevaar voor leven en ledematen.

De leerlingen leren zo met vooruitziende blik moedig en zorgvuldig te plannen, constructief om te gaan met fouten en andere moeilijkheden en innovatieve oplossingsstrategieën te ontwikkelen en te implementeren. De jongeren komen zichzelf tegen, gaan herhaaldelijk tot het uiterste en bieden sociale, fysieke en ontwikkelingspsychologische diensten waar ze trots op kunnen zijn.

Pulsars & workshops

Pulsars zijn meerdaagse interdisciplinaire en vaak meerjarige leermogelijkheden die worden voorbereid en begeleid door experten. Naast leraren kunnen dit ook leerlingen, ouders en externe partijen zijn (bijv. studenten of vertegenwoordigers van NGO's).

Aan de hand van een onderwerp bepalen de studenten, begeleid door de vakexperten, hun eigen focus op de inhoud, rekening houdend met het interdisciplinair karakter van deze leervorm. Zo kunnen belangrijke leerdoelen vanuit verschillende perspectieven worden ontwikkeld en verdiept. En testen leerlingen hun interdisciplinaire vaardigheden.

Aan het einde van de week presenteren de leerlingen via een feest de resultaten van de individuele specialisaties op creatieve manier aan elkaar. Ze bespreken dit vervolgens verder in kader van het hoofdonderwerp.

Voorbeelden van de afgelopen jaren zijn: ‘mannelijkheid’, ‘ballingschap literatuur’, ‘stadstuinieren’, ‘slam poëzie’, ‘circus’, ‘Brexit’, ‘muziek van de toekomst’ en ‘moleculaire keuken’.

“Jongeren hebben rolmodellen nodig, mensen met echte boodschappen en change makers”

Vanaf 16 jaar worden workshops over leven en werkvaardigheden meerdere dagen per schooljaar aangeboden. Hier leren de studenten strategieën en vaardigheden voor succesvol leren en werken in een schoolcontext en erbuiten.

Naast docenten nemen ook ouders, alumni en externen deel aan het verzorgen van een breed scala aan workshops.

Lerarenteams

Bij ESBZ is onderwijs een teamsport. Elke klas heeft 2 begeleiders-docenten zodat leraren met zijn tweeën werken

Drie klassen vormen een mini-school, kleine eenheden die snel kunnen inspelen op de dagelijkse stroom van kwesties en kansen. Ze kunnen zelf beslissingen nemen zonder de goedkeuring van de directeur.

Leraren hebben ook geleerd om te coachen, goed te communiceren en los te laten. Dat is noodzakelijk om een dergelijk leerconcept succesvol te realiseren.

Ouderbetrokkenheid

De school is in 2007 door ouders opgericht en sindsdien zijn ze altijd zeer actief geweest.

Om de kosten te drukken, hebben ze besloten om elke maand drie uur van hun tijd in de school te stoppen. Ze organiseren regelmatig feestelijke weekends waarin ze samen de klas opknappen.

De oudervereniging initieert regelmatig nieuwe ontwikkelingen en ideeën, ook op pedagogisch vlak. Ze adviseren het  schoolbestuur en denken via verschillende werkgroepen na over de toekomstige ontwikkeling van de school.

School bezoeken?

Wie graag een bezoek brengt aan deze school, kan dat. Maandelijks worden er workshops voor externen georganiseerd. Voorlopig zijn die natuurlijk afgelast maar vanaf augustus verschijnen de nieuwe data.

Bronnen:

Presentatie Christian Hausner op EduNext Leerfestival

Verslag bezoek aan ESBZ door Christophe Keyenberg

Reinventing Organisations - Frederic Laloux

Website ESBZ: https://www.ev-schule-zentrum.de/

Gesprek met Christian Hausner tijdens de Ashoka leadership conference

Waarom je op 23 en/of 24 februari in Gent moet zijn. Het wordt moeilijk kiezen op Sett 2022. Tenzij je als team komt …

We zijn fier dat EduNext samen met het Sett team opnieuw curator mocht zijn van het grootste onderwijsevent in Vlaanderen. Lees hier in vogelvlucht waarom je best niet te lang wacht om een ticket te reserveren …

Praktijkvoorbeelden uit het Vlaamse en Nederlandse onderwijs.

EduNext geeft al jaren een podium aan scholen die leerlingen in het centrum van hun leerproces zetten. Op Sett trekken we die traditie door. Dit jaar zijn volgende basisscholen van de partij: Omnimundo Antwerpen, De Klimtoren Jabbeke, Go! Denderleeuw, Sint-Lukas Schaarbeek en de Nederlandse vernieuwende school De Wittering (Rosmalen - Nederland). Voor het secundaire onderwijs zijn dat het Inspirocollege Houthalen-Helchteren, De Met uit Leuven, Atheneum Merksem, Keerpuntsscholen Gent, Buso school Het Element en de Utrechtse school UniC.

De leraren van Don Bosco Sint-Denijs-Westrem tijdens de vorige editie van Sett

Professionaliseren

We houden er aan om zo weinig mogelijk namen van vorig jaar opnieuw te programmeren. Tim Surma is een van de uitzonderingen. Deze keer zal hij het over toetsen hebben en hoe je die als leermechanisme kan inzetten. An Kennes vertelt hoe je Universal Design Learning kan inzetten om een leeromgeving te creëren voor elk kind terwijl Steve Daponte zal vertellen hoe videocoaching je kan helpen om je lessen beter te maken en Stijn Vanhoof vertelt hoe je deskundig feedback in de klas kunt geven. Sanne Feryn zal het hebben over hoe je executieve functies kunt ontwikkelen bij kleuters.

Het belang van teams

In sport is het normaal dat je enkel kan winnen als je samen een team vormt. We laten Dominique Baeyens, gewezen coach van de Red Dragons, de nationale volleybalploeg, graag vertellen hoe je aan een dergelijk team bouwt. Wouter Schelfhout, professor aan de Universiteit Antwerpen, zal ons de meerwaarde van het werken met leergemeenschappen toelichten. Lisa Verhelst zoomt in op hoe je teamteachen deskundig aanpakt terwijl Simon Ettikoven samenwerkend leren in de kijker plaatst. Willy Wijnands komt vertellen hoe Eduscrum je van leraar-gestuurd onderwijs naar leerling-gestuurd en leerling-georganiseerd onderwijs brengt. Hans Vanderspikken zal ons uiteenzetten hoe Klasse haar onderwijscommunicatie vanuit een positief waarderend team aanpakt. Elisabeth Rosseel, kleuterleidster en lerares in De Ark Leuven, zal het hebben over hoe innovatie de schoolcultuur positief kan veranderen.

Dominique Baeyens, hier te zien als bondscoach van de Red Dragons

Leiderschap, gedragsverandering, verbinding en succes

Volgens Professor Jeroen De Flander is er wetenschappelijk bewijs voor succes. Hij zal ons uitleggen dat drie elementen daarvoor zorgen: passie, meesterschap en veerkracht. Peter Rosseel, directeur van Management Consulting Research, zal spreken over een andere driehoek: visie, leiderschap en cultuur en hoe je gedragsverandering kunt realiseren. Architect Jo Peters vertelt hoe je een leeromgeving kan creëren waar geluk, gezondheid en groei centaal staan en hoe dat kan leiden tot een cultuursswitch.

Peter Rosseel, expert in leiderschap, teamcultuur en transformatie en gastdocent aan de KU Leuven

Talentontwikkeling

Als leraren samen willen lesgeven, is het belangrijk om elkaars talenten te kennen en complementair in te zetten. Talentenfluisteraar Luk Dewulf zal in zijn lezing diverse handvatten aanreiken om met talent op je school aan de slag te gaan.

Luk Dewulf - talentenfluisteraar, talent- en burnout-coach en strategisch adviseur bij Kiezen voor talent

Werkplekleren

Een thema dat meer en meer aan belang wint en dat dit jaar op Sett zeker niet mag ontbreken. We laten twee praktijkvoorbeelden aan het woord: Kogeka Geel en De Wijnpers uit Leuven.

Je weg vinden in onderwijs en in onderwijsinnovatie  

Johan De Wilde, lerarenopleider en onderzoeker, heeft een resem tips voor startende leraren. Zodat ze de aanvang van hun loopbaan goed in kunnen zetten. Annelies Steenacker maakt leraren en directeuren wegwijs in de duizenden ideeën rond transformatie en technologie voor modern en innovatief leren

Technologie en data enhanced learning

In dit luik zitten heel wat lezingen die door Hans Defour werden gecureerd zoals die van Fredo De Smet, curator VRT-Media Fast Forward, die het zal hebben over artificial stupidity en Clo Willaerts over digitaal als het nieuwe normaal. Dewi Van De Vyver, CEO bij Flow Pilots, zal de nood aan genderevenwicht bij het ontwikkelen van technologie en bij STEM opleidingen onder de aandacht zal brengen. Tom Fleerackers van Karel De Grote Hogeschool helpt ons de belangrijkste ontwikkelingen in Edtech en de rol van artificiële intelligentie in onderwijs ontdekken. Daarnaast ook een aantal praktijkgetuigenissen zoals die van Ann Dejaegher van Atheneum Ieper. Zij hebben lang voor de Digisprong al hard ingezet op innovatie via digitalisatie.

POP-UP KLASSEN

Wij zijn blij om terug twee innovatieve scholen met leerlingen en al naar Sett Gent te kunnen halen. HEHAschool uit Sint-Gillis Dendermonde zet zeer sterk in op creatief en probleemoplossend denken. Dankzij technologie in de vorm van Chromebooks, programmeermateriaal en 3D-printers, stimuleren ze hun leerlingen om via samenwerking zelfregulerend aan de slag te gaan. GO! Technisch Atheneum Keerbergen zal tonen hoe ze hun leerlingen via blended learning, VR en AR klaarstomen voor de wijzigende omstandigheden op de werkplek.

Workshops

Naast heel wat technologieworkshops, zijn er ook enkele transformationele workshops. Bij Steven Mannens en Heidi Verlinden gaan de deelnemers met Lesson Study aan de slag. Lies Pycke leert je hoe je deskundig feedback kunt geven en ontvangen, acteur en regisseur Stefan Perceval (ook op het podium via een keynote) geeft inzichten over hoe je op co-creatieve wijze met kwetsbare doelgroepen aan de slag kan gaan en Erik Devlies zal vertellen hoe je gebruik kan maken van je digitale co-teacher.

Meer informatie over het volledige programma vind je hier. In de projectzones zullen twee innovatieve pop-up klassen te zien zijn waar leerlingen in hun authentieke leeromgeving op Sett twee dagen lang onderwijs zullen maken.

Het zal onmogelijk zijn om zelf om alle sessies waar je interesse in hebt, bij te wonen. Maar samen met je collega’s lukt dit vast wel! Bij deze een warme oproep om je (als team) in te schrijven.

Gedeeld Leiderschap, een noodzakelijke conditie voor transformatie - Koen Marichal en Karen Wouters

Veel organisaties vullen leiderschap te hiërarchisch in. Daardoor blijven inspraak en participatie beperkt. Medewerkers stellen zich gaandeweg afhankelijk en afwachtend op. Ze leren zwijgen, denken niet meer mee en nemen te weinig leiderschap. Dit gebrek aan samenwerking, betrokkenheid, inspraak en soepelheid zijn in tijden van grote verandering nefast. Koen Marichal en Karen Wouters, auteurs van het boek ‘Naar gedeeld leiderschap’ baseren zich op een onderzoek dat ze deden in opdracht van de Vlaamse Overheid. Volgens hen moeten medewerkers van het infuus van hiërarchisch leiderschap gehaald worden en leiders aan de top hebben hierin een bijzondere rol te spelen: leiderschap van een tentenkamp.

Dat impliceert enerzijds dat organisaties zich meer teamgebaseerd organiseren met verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid zijn voor een geïntegreerd takenpakket en bijbehorende output. Daarnaast hebben deze meer autonome teams samenwerkende leiders nodig, die het teamwerk flankeren en er niet boven gaan staan. Leiders die vertrekken van visie, waarden en vertrouwen in plaats van macht en controle. Dit is de essentie van gedeeld leiderschap: het dynamische, interactieve beïnvloedingsproces waarin teamleden elkaar leiden naar het realiseren van afgesproken doelstellingen. Er blijkt een positief verband te bestaan tussen gedeeld leiderschap en teameffectiviteit.

Emoties en identiteitsvragen

De overgang van paleis naar tentenkamp is voor leidinggevenden ongemakkelijk. In een hiërarchie hebben leidinggevenden een min of meer uitgesproken verticale leideridentiteit. De kern ervan is ‘leidinggevende zijn’ en daarbij hoort sturen, oplossen en controleren. Vaak zijn het ervaringsdeskundigen die problemen kunnen oplossen en operationele zaken kunnen regelen. Dit is volgens de schrijvers een gesloten idee over leiderschap. De aankondiging van een nieuw organisatiemodel is voor leidinggevenden met een sterk verticale identiteit bedreigend en zorgt bij hen voor zelfsbescherming waarbij ze verandering kunnen minimaliseren, ze in vraag stellen of de eigen bijdrage in de verf zetten. Ze hebben het gevoel er niet meer bij te horen. De verandering lokt angst en negatieve gedachten uit. Dat kan hen een dalend zelfvertrouwen bezorgen en een kleinere bereidheid om risico’s te nemen. Maar door zichzelf te beschermen komen ze in een negatieve spiraal terecht. Als de verandering onomkeerbaar is, dan is zelftransformatie de enige positieve optie: zichzelf in vraag stellen, bepaalde overtuigingen of motieven loslaten. Het betekent kiezen voor de persoonlijke verandering en niet vastklampen aan het oude, vertrouwde en dat begint al met het stoppen met bazig, oplossend leiding geven.

Dit samenspel van zelfbescherming en zelftransformatie noemen de auteurs identiteitswerk. Het vraagt tijd en ruimte om het zelfbeeld-als-leider in vraag te stellen en te veranderen. Identiteitswerk is een emotioneel proces van ‘uiteenvallen’, waarbij eigen axioma’s en denkbeelden hun geldigheid verliezen en van ‘integreren’ waarbij nieuwe ervaringen, kennis en gedrag samen een nieuw geheel vormen. De periode tussen het bewust beginnen loslaten en kwijt zijn van het oude en het verwerven van het nieuwe, nog onbekende brengt onzekerheid en twijfel met zich mee en vraagt meerdere jaren om terug in de eigen kracht te gaan staan. Het is belangrijk om persoonlijk en duidelijk de verandering te aanvaarden, tijd en ruimte creëren, alternatieven te verkennen, te experimenteren en een vertrouwenspersoon of een vertrouwensgroep te hebben.

““Leidinggevenden gaan door een emotionele roetsjbaan wanneer de organisatie kiest voor meer autonome teams.” ”

Structureel en psychologisch empowerment

‘Empowerment’ of de kunst van teams autonomie te geven en hun kracht te ontwikkelen heeft twee componenten. Structureel empowerment: dit kan door ruimte te creëren voor meer eigenaarschap dieper in de organisatie. In een volgende beweging dienen de medewerkers de nieuwe structuur ook te doen werken. Dat vraag tijd. Het is niet omdat teams meer autonomie krijgen dat ze die ook oppakken. Medewerkers mogen dan wel initiatief nemen, daarom hebben ze nog niet het vertrouwen dat dit zal gehoord en gezien worden. Dit heet psychologisch empowerment: de mate waarin medewerkers in de nieuwe structuur in hun kracht staan vanuit het gevoel betekenisvol werk te doen, impact te hebben op hun omgeving, zelfstandig te kunnen handelen en competent te zijn. Psychologisch empowerment vraagt vooral coaching en steun.

Risico’s van leiderschap

Koen Marichal en Karen Wouters duiden op een aantal risico’s van leiderschap tijdens een veranderingstraject:

1)     Geen leider in verandering. Kiezen voor meer autonome teams vraagt blijvend energie en aandacht. Het vraagt een sterke leider die trouw blijft aan het oorspronkelijke idee.

2)     Laissez-faire leiderschap: leidinggevenden blokkeren of zijn met zichzelf bezig. Beslissingen worden uitgesteld of niet meer genomen en de teams voelen zich aan hun lot overgelaten.

3)     Onemanshow. Leiderschap wordt niet gedelegeerd.

4)     Leidinggevenden worden aan hun lot overgelaten: in de nieuwe structuur zijn er minder leidinggevenden en meer coaches.

De paradox: zelfsturing heeft sturing nodig.

Gedeeld leiderschap in autonome teams betekent niet dat de hiërarchie verdwijnt. Integendeel. Zelfsturing heeft sturing nodig. Teams werken niet intens samen als er geen duidelijk speelveld is. Maar de hiërarchie heeft wel andere rollen in leiderschap op te nemen en een andere stjil te ontwikkelen. Zo wordt het voor leiders aan de top belangrijk om met verandering, waarden en context bezig te zijn, en minder met het dagdagelijks coachen of taken aansturen. Dit laatste is meer de typische rol van de leidinggevenden wanneer activiteiten duidelijk en voorspelbaar zijn.

Leiden van verandering, waarden en context vraagt ander leiderschapsgedrag. De auteurs onderscheiden volgende stijlen:

1)     Directieve leiders nemen eenzijdige beslissingen en controleren. Deze stijl is effectief bij de opstart van teams, voor onervaren medewerkers en in crisismomenten.

2)     Transactionele leiders creëen heldere psychologische contracten met teams en medewerkers over inspanning en verloning. Dat zorgt voor rust en duidelijkheid.

3)     Transformationele leiders zijn gericht op verandering door visie te ontwikkelen en medewerkers daarin mee te nemen. Ze stellen hoge verwachtingen, inspireren en motiveren vanuit visie en idealen. Een valkuil voor de transformationele leider is de afhankelijkheid die mensen ontwikkelen naar de leider toe.

4)     Empowering leiders maken ruimte voor autonomie en zelfleiderschap. Zeker in contexten waarin ondernemerschap en zelfleiderschap nodig zijn, is deze stijl performant.

De empowering en transformationele stijl zijn beiden nodig voor verandering en versterking van mensen en teams en zijn dus meer geschikt om tot gedeeld leiderschap in teams te komen. De twee andere stijlen zijn ook belangrijk, maar mogen niet de bovenhand halen. Twee stijlen zijn ongewenst: intimiderend leiderschap en/of laissez-faire leiderschap.

Specifieke opdracht voor de leider van verandering

Leiders van verandering staan voor een emotionele tweestrijd. Ze willen zichzelf klein maken om maximale ruimte voor autonomie en participatie te creëren. Tezelfdertijd moeten ze bepalend zijn in de gewenste verandering en dus juist ook heel aanwezig zijn. De auteurs stellen dat die tweestrijd gemakkelijk als besluiteloosheid kan overkomen, terwijl een organisatieverandering juist sterk leiderschap vraagt. Een leider van verandering is nodig met de volgende opdracht:

1)     De verandering claimen, zich eigenaar voelen en het boegbeeld willen zijn. Bij de start van het traject is sterke sturing nodig. Leiders van verandering nemen actief het voortouw. Hun gedrag heeft kenmerken van directief maar vooral transformationeel leiderschap. Gaandeweg toont de leider van verandering het voorbeeldig empowerend leiderschap.

2)     De leider van verandering dient het mandaat te krijgen en zich te verzekeren van de nodige politieke steun.

3)     De leider van verandering heeft macht en invloed nodig om de verandering waar te maken. Onder macht verstaan de auteurs de capaciteit die iemand heeft om anderen te beïnvloeden.

“Als medewerkers zich met het boegbeeld kunnen identificeren en haar als geloofwaardig en competent inschatten, stappen ze gemakkelijker mee in de verandering. ”

Koen Marichal en Karen Wouters pleiten ervoor om bij de start van een verandertraject moedige gesprekken met de leider van verandering te voeren. Niet zozeer het beantwoorden aan het ideale profiel is belangrijk, wel de bereidheid om het nodige leiderschap op te nemen en te ontwikkelen. Indien de leider in verandering niet het nodige leiderschap kan of wil opnemen of niet bereid is om zelf in verandering te gaan, daalt de kans op slagen van het verandertraject.

Naar delend leiderschap

Er zijn volgens de auteurs twee goede redenen om een veranderteam te installeren dat zich kan focussen op de implementatie van het veranderingtraject en dat deels ontkoppeld is van het bestaande hiërarchische team. Enerzijds wordt het hiërarchische team hierdoor ontlast. Anderzijds biedt het de mogelijkheid om vanuit de organisatie breed te participeren. Daarbij moet ingezet worden op goed teamwerk. Teams moeten geholpen worden om goed te kunnen functioneren. Daartoe zijn er een aantal belangrijke condities:

1)     Grenzen (wie zit er in het team en wie niet), een opdracht die teamwerk vereist en een duidelijke afbakening van bevoegdheden.

2)     Het team dient een richting te hebben. Deze richting moet ruimte voor interpretatie laten en kan gecommuniceerd worden via verhalen, beelden of metaforen.

3)     Een team heeft interne condities voor succes nodig. Taken dienen duidelijk gedefinieerd, gevarieerd en betekenisvol te zijn in termen van consequenties voor de organisatie en heldere feedback toe te laten.

4)     Gedeelde waarden, de ervaring van psychologische ruimte, diversiteit en mogelijkheden tot oefenen.

5)     Idealiter is een veranderteam klein met vier tot zes medewerkers. Als de groep groter wordt, is een kerngroep en een breder klankbord noodzakelijk.

6)     Een team heeft duidelijke normen nodig. Aandacht voor de omgeving is een verplichte.

Meer weten over dit geweldige boek?

Bovenstaande is slechts een greep uit het rijke aanbod dat het boek ‘Gedeeld Leiderschap’, uitgegeven bij Pelckmans Pro, biedt. EduNext organiseert op donderdagavond 12 december in de gloednieuwe authentieke leeromgeving van de lerarenopleiding bij PXL in Hasselt een avond over gedeeld leiderschap. Aan de hand van praktijkvoorbeelden zullen Koen Marichal en Griet Peeraer gedeeld leiderschap interactief illustreren. Wil je dit meemaken? Dan kan je hier inschrijven.

Een dag met juf Ria op SETT Gent ...

Elk jaar opnieuw is er de vraag van de directie om in te schrijven voor minstens 1 nascholing. Elke keer opnieuw is het zoeken naar een uitdaging om mijn lesgeven extra impulsen te geven én naar wat mijn aandacht een hele dag zou kunnen vasthouden.

Nieuw onderwijsevenement in Gent!

En dan zie ik op sociale media een aankondiging verschijnen voor de eerste SETT-beurs in Gent. SETT staat voor ‘School Education Transformation Technology’ en is het grootste evenement in Vlaanderen rond de toekomst van het onderwijs.  Het is de eerste editie van deze beurs. Onderwijstransformatie en “Ed tech”, dat klinkt goed! Even doorklikken naar de website, wat extra info inwinnen en ja, daar wil ik wel graag bij zijn! Nog even polsen bij de directie en ik mag mij inschrijven.

Regelmatig krijg ik mails waarin meer uitleg staat over de organisatie, het aanbod en een tip om de app te downloaden (wat ik uiteraard meteen doe). Het wordt lezen, selecteren, fluoresceren en vooral uitkijken naar heel wat lezingen die ik wil bijwonen.

Gepersonaliseerd traject

Bij het binnenkomen op de beurs, kies ik voor een blauw sleutelkoord: leraar in het basisonderwijs. Tof dat je aan de hand van de kleuren onmiddellijk kan zien wie aan welke groep lesgeeft en wie een andere beroepsachtergrond heeft.

De eerste lezing die staat aangekruist, is deze van Kris Van Den Branden; “Onderwijs voor de 21ste eeuw”. Nog geen 10 minuten later weet ik dat ik de juiste keuze gemaakt heb. Wat een aangename stem, boeiende inhoud en duidelijke visie heeft deze hoogleraar taalkunde ! Hij overloopt en verduidelijkt vakdoordringende competenties en laat zien wat succesvolle onderwijssystemen doen.  Dat de nadruk niet meer ligt op een expertleraar maar wel op expertteams, weet hij via heel wat Engelse C-woorden te bevestigen. Na 1 uur geboeid luisteren, vind ik het bijna jammer dat ik naar een volgende zaal “moet”.

De tweede spreker die mij weet te boeien, is Tim Surma. Hij heeft het vooral over bouwstenen en “Instructieprincipes om effectief les te geven”. Via grafieken en diagrammen bewijst hij dat het spreiden van leermomenten in de tijd een positief effect heeft op het langetermijngeheugen.  Ook bevestigt hij dat kennis belangrijk is en blijft! Met een klaar zicht op de “think, pair en share” stappen én het Cornell-schema vertrek ik, met het duidelijke voornemen om deze toe te passen, naar de aula.

Daar is het even wachten op Saskia Van Uffelen die “Het belang van digitaal op de schoolbanken “ komt toelichten. Zij heeft het over creativiteit, innovatie, een snel veranderende maatschappij en benadrukt dat we aan langetermijndenken moeten doen; doelen stellen en de tijd nemen om deze te bereiken. Ik kon mij helemaal vinden in wat ik te horen kreeg maar deze lezing was niet specifiek gericht naar tips om in een klas van de lagere school te gebruiken. Ik had verwacht te horen te krijgen waarom het inzetten van digitale werk- en leermiddelen een meerwaarde is en hoe ik deze efficiënter kan inzetten. Maar wat ik zeker meeneem is haar raad om te zorgen voor “work-life-balance”.

Netwerken

Omdat het even wachten is op de volgende lezing die ik aanstipte, wandel ik de beurs rond, scan veelvuldig mijn badge bij interessante standhouders, drink een koffie in de leraarskamer en ga een gesprek aan met een leerlinge, directie en zorgjuf van “Kindercampus de Mozaïek”uit Hasselt. Wow! In mijn eigen klaspraktijk werk ik met weekcontracten volgens het driesporenbeleid maar deze derde graad gaat nog een stapje verder. Elke leerling doorloopt een traject aan de hand van opdrachten én een eigen tablet. Hier zijn de leraren échte coaches en aanspreekpunten voor zij die wat meer uitleg of begeleiding nodig hebben. Een dikke pluim voor het meisje dat mij alles uitvoerig uitlegde en voor de school die haar oudste leerlingen deze kans biedt. Ik weet nu al dat ik morgen zéér enthousiast aan de mouw van mijn directie ga trekken.

OP ZOEK NAAR EEN BETERE Energiebalans

Ondertussen is het tijd om een stoel in te nemen voor de lezing van Dirk De Boe. Thuis ben ik in het bezit van zijn boek “Transformeer je school van binnenuit” en nu ben ik nieuwsgierig om dit nog eens extra verduidelijkt te krijgen. Het is onmiddellijk duidelijk dat hier een man staat die zeer enthousiast is en ons wil betrekken bij zijn lezing. Dat het onderwijs voor heel wat uitdagingen staat, weten we allemaal maar met de uitspraak dat de energiebalans in vele klassen fout zit, slaat hij de nagel op de kop. Dirk toont via een duidelijke Powerpoint hoe we de leerling in het middelpunt van zijn leerproces kunnen zetten en bewijst ook dat dit een samenspel is van heel wat factoren. Door interactie met zijn publiek weet hij de provocatiemethode te verduidelijken. Ik ben helemaal mee in het verhaal en met zijn tips hoe we als leraar meer coach, mentor en begeleider kunnen worden, ga ik zeker aan de slag. Vanaf morgen probeer ik mijn leerlingen nóg meer dan anders regisseur te laten zijn van hun eigen leven. (lees: leer-en werkproces, zowel voor hen als voor de juf). Deze lezing mét interactie was een goeie afsluiter voor een meer dan geslaagde dag !

Op een wolk terug naar huis

Met heel veel ideeën en tips maar vooral met een goed gevoel keerde ik huiswaarts. Na 30 jaar lesgeven ben nog steeds fier op mijn job, geniet van het begeleiden van mijn leerlingen en ga nog steeds op zoek naar nieuwe uitdagingen voor hen en voor mezelf. Alleen zo houd je het boeiend voor alle partijen. De balans tussen werk en vrije tijd is vaak zoek, dat is een werkpunt. Maar, de lezingen die ik gevolgd heb, bevestigen dat het dat allemaal waard is. Kinderen hebben recht op leraren die hen aanmoedigen om het beste uit zichzelf te halen, die hen uitdagen om nieuwe dingen te leren maar hen vooral laten geloven dat ze “nog steeds kunnen groeien”.

Dit is zoals een “nascholing” moet zijn: ik koos bewust uit een ruim aanbod, volgde lezingen die er steeds mijn volle aandacht konden bij houden en keer met heel veel bruikbare weetjes in het achterhoofd terug naar de klaspraktijk.

Ik hoop dat ik er volgend jaar weer bij mag zijn want het heeft mij van begin tot einde geboeid en liet mij met zeer veel enthousiasme terugkeren! 

Een speciale dank u wel aan mijn directie om mij deze kans te geven !

Ria Van den Breen – lerares basisonderwijs

Het volgende SETT onderwijscongres vindt plaats op 28 en 29 oktober 2020. Noteer het alvast in je agenda!

T2 campus in Genk – broeikas voor talentontwikkeling

De T2‑campus maakte van de vroegere mijnwerkerssite in Genk een inspirerende plek. Het doel is om in een gedeelde infrastructuur Limburgs talent voor technologie, te ontdekken, te stimuleren, te connecteren en ontwikkelen. Dit voor verschillende doelgroepen: jongeren, werknemers, ondernemers en werkzoekenden. Zij komen er allemaal (van elkaar) leren. Niet alleen technische vaardigheden maar ook samenwerken, creatief denken en ondernemen.

Via innovatieve technische opleidingen voor leerlingen, werknemers, werkzoekenden en ondernemers, verkleint de campus tevens de kloof tussen scholen en de arbeidsmarkt. Daarnaast ontwikkelen ze innovatieve leermethodieken, waardoor leerlingen hun persoonlijk leertraject kunnen samenstellen. Via een ‘broeikas’ traject kunnen studenten en jonge ondernemers hun ideeën hier verder vorm geven. Dagelijks nemen ongeveer 1.300 trainees, van jong tot oud, deel aan inspirerende technologiemodules en ‑projecten.

Hoe gaat het praktisch in zijn werk?

In een voortdurend partnerschap met scholen, leraren en bedrijven ontwikkelt de campus korte leersnacks, workshops of projectdagen. Maar een klas kan ook gedurende een bepaalde periode aanwezig zijn op de campus. Zo zijn momenteel van het Atlas college (School en Werk - de leertijd) permanent op de T2-campus voor theorie en praktijklessen.  De stimulerende omgeving nodigt de leraar uit om zelf innovatief uit de hoek te komen.

De inrichting bestaat uit een leercampus waarbij er geen aparte labs meer zijn per vak of techniek. Verwante technieken zijn wel in één lab gegroepeerd: elektrolab, metallab, IT lab, energylab en bouwlab. De wanden zijn van glas zodat het leren en het lesgeven zichtbaar is. Het gebouw is wit en fris, techniek is er sexy.  Geen schotten meer tussen vakken.

De verschillende doelgroepen werken er zij aan zij. Ze doen samen mee aan talks rond technologie, vaardigheden en ondernemingszin waarbij ook bedrijven participeren. Ze nemen deel aan hackatons en kunnen tijdens innovatietrajecten zelf heel wat vaardigheden verwerven. De mix van volwassenen en jongeren zorgt ervoor dat iedereen meer verantwoordelijkheid opneemt. Ze stellen zelf hun materiaal op, respecteren pauze-afspraken en spijbelen minder. De schoolbel bestaat hier niet. Hoewel heel wat van deze jongeren schoolmoe zijn, nemen ze hier wel verantwoordelijkheid en initiatief.

Ontmoeten, verbinden en samenwerken

T2 zet sterk in om de mindset van de leraar te veranderen tussen het moment dat hij naar hier komt en het moment dat hij terugkeert naar de klas. Dit is een sterke hefboom waar de campus op inzet. Zo ontwikkelden ze een Train the trainer traject voor leraren. Die komen het hier oppikken en nemen het mee naar hun klas en vertellen het daarna weer door.

Vanaf februari 2020 kunnen jongeren van 10 tot 18 jaar een technologieavontuur beleven. Ze mogen er van TECHville, een stad gebouwd op schaal, een slimme stad maken. Gedurende drie dagen kunnen ze er proeven opzetten en hun creatieve breinen aan het werk te zetten. Ze gaan in teams op zoek naar oplossingen voor uitdagingen in verschillende domeinen (energie, elektro, IT, materialen).

Tijdens start to connect lunchsessies komt een ondernemer of een expert een korte uiteenzetting doen over een bepaald topic (tech, marketing, ondernemen) waarna de jongeren in gesprek gaan met de spreker.

Leraren kunnen ook op informele manier spelen met nieuwe technologieën: VR en AR, Arduino, robots en programmeren. Dit gebeurt in de zogenaamde playgroundsessies waarin ze getriggerd worden om hun ideeën in de praktijk om te zetten. Daarnaast brengt T2 ook leraren rond een bepaald thema (bv STEM, mobiel leren, Arduino …) bij elkaar waarbij ze expertise en kennis uitwisselen op inhoudelijk en didactisch vlak. Over de netten heen. Hier hangt geen kruisje noch een vlag. T2 wil in de toekomst ook meer de link leggen met hogescholen en universiteiten en zo de koppeling maken met onderzoek.

Jongeren kunnen via Techboostcamps, gratis dagsessies,  hun technisch of businessidee verfijnen en verder ontwikkelen. Daarbij geholpen door ervaren broeikascoaches. Gedurende enkele uren nemen die leerlingen mee en dagen hen op een leuke manier uit om een businessplan te maken, dit als voorbereiding op een mini-onderneming.

Tijdens een digital trainer traject kiezen leerkrachten online een eigen leerpad bij het aanleren en toepassen van een bepaalde technologie of hoe ze kunnen werken met ICT in de klas. Elk kwartaal zijn er op de campus coachingsmomenten. Die helpen hen verder in het ontwikkelen van hun digitale skills. Op die manier creërt de T2 campus ambassadeurs in de scholen. Dergelijke cursussen zijn geen standaard nascholing. Leraren mogen zelf hun weg zoeken en hun ding uitkiezen. Heb je een expert nodig, dan zal die je coachen.

Ondernemerschap staat centraal in de campus. Via een challenge, een ondernemingszin-workshop van een halve dag, geeft een klas op zelfstandige basis hun ondernemingsidee met een game en interactieve werkvormen vorm en pitcht die nadien.

Een escaperoom-sessie en extra sessies integreren vaardigheden in bestaande werkvormen in de klas. Mobiel leren en aangepaste (project)dagen worden samen met leraren en studenten ontworpen. Zelfstandig leren op de iPad, interactieve sessies ontwikkelen in co-creatie. Noem maar op.

Interessant is ook dat campus, een samenwerking tussen Syntra Limburg, VDAB en de stad Genk, een ecosysteem heeft meer dan 100 bedrijven (Bookwidgets, Apple, Microsoft …) die contribueren aan de campus en participeren in het digital skills aanbod (trajecten, codeweek.…). Andere bedrijven leveren infrastructuur en expertise om de opleidingen up to date te houden. Het zorgt voor een optimale kruisbestuiving tussen businessideeën en technologie. Zo komt er bijvoorbeeld elke dinsdag iemand een kwartier praten over zijn beroep tijdens de lunchpauze. Daarna is er mogelijkheid tot vraag en antwoord.

Uitbreken

En zo komen er wekelijks nieuwe initatieven bij. Dat is eigenlijk de essentie van de campus. Een context voorzien waar dit soort initatieven vorm krijgen en mensen van alle leeftijden en uit verschillende sectoren (onderwijs, industrie, onderzoek …) van elkaar leren en altijd maar weer opentrekken. Sociaal leren dragen ze hier hoog in het vaandel. Ongelooflijk ook wat ze na een jaar reeds bereikt hebben en hoeveel leerlingen, leraren, werkzoekenden en mensen uit het werkveld hier komen leren. Het was dan ook meer dan verdiend dat de T2 campus tijdens SETT Gent, het onderwijsevent dat enkele weken geleden doorging, de transformatie-award won.

Van links naar rechts: moderator (Wim Van den Brulle), Katinka Van De Velde (Easyfairs), Annelies Schrooten (T2 campus), Bart Boelen (T2 campus) en Marijke Maes (EduNext)

De jury van EduNext gaf de winnaars de tip om uit te breken uit hun eigen concept en in te breken in scholen zodat dit mooi initiatief verder verschaald kan worden in Limburg en Vlaanderen. Een uitdaging die het team van de T2 campus heel graag opneemt!

Hoe het Stedelijk Lyceum Quellin Antwerpen zijn visie in de praktijk brengt …

Heel wat scholen in Vlaanderen hebben een visie. Maar vraag er een willekeurige leraar naar en hij moet het antwoord meestal schuldig blijven. Het is niet omdat de visie hier en daar op een bordje te lezen valt of omdat ze op de website staat, dat ze ook leeft in de school of dat leraren er zich bij betrokken voelen. Het Stedelijk Lyceum Quellin in Antwerpen heeft vorig schooljaar zijn visie helemaal herbekeken en kwam tot deze mooie formulering:

Om te zorgen dat de visie tot leven komt, vatte de school het idee op om ze tijdens de pedagogische studiedag in september te concretiseren.

Samen creatief aan de slag

De leraren kregen in teams de opdracht om hun vertaling te maken van de visie. Ze kregen de visietekst mee en mochten creatief uit de hoek komen. De enige randvoorwaarde was dat het eindproduct op een tableau kwam. Je zag een paar leraren fronsen toen ze over de opdracht hoorden. Maar al snel kregen ze het materiaal in de gaten: karton, verf, stiften, scharen, koord, wasco’s, lijm, gekleurd papier en dies meer. En toen ze er collega’s enthousiast zagen aan beginnen, konden ze de verleiding ook niet weerstaan. Enkele minuten later bruiste het van de energie en de meest creatieve ontwerpen kregen vorm.

De teams waren zodanig samengesteld dat leraren die normaal minder in contact met elkaar kwamen, samen aan de slag gingen. Na een uur tekenen, knippen, kleuren en plakken, waren de teams klaar en toonden ze trots hun resultaat. Elk team bleek zijn eigen interpretatie aan de visie te hebben gegeven.

Pareltjes

Er was zelfs een team bij dat met het aanwezige knutselmateriaal nog niet tevreden was. Ze hadden er een tegel bijgehaald. Die staat symbool voor de steen die de school in de levensrivier van hun leerlingen verlegt. De tableaus van heel wat teams beperken zich trouwens niet tot twee dimensies, het zijn echte kunstwerken met heel originele invalshoeken. Het demonstreert de enorme creatiekracht van het Quellin team.

De uitgewerkte visies krijgen momenteel een plaats in de lerarenkamer:

Later is het de bedoeling om ze te verspreiden over de ganse school. Op die manier blijft de herinnering levendig en kom je de visie overal tegen. En het kan een idee zijn om ook leerlingen die oefening eens te laten maken …

Het Stedelijk Lyceum Quellin wordt bij haar transformatie begeleid door EduNext. Wil je meer informatie over hoe zo een traject verloopt? Stuur dan een mail naar contact@edunext.be of bel op 0474/949448.

Nic Pappijn, uitgeefdirecteur die Keure Educatief: “Wij willen ons engageren om leerlingen écht voor te bereiden op de wereld die hen te wachten staat"

We staan vandaag voor fenomenale uitdagingen in het onderwijs. EduNext inspireert en coacht scholen om van binnenuit te transformeren door de leerling in het centrum van zijn leerproces te zetten. In een reeks artikels en videoreportages zet EduNext gelijkgestemde partners in de spotlight. In deze eerste aflevering spreekt Mischa Verheijden voor EduNext met Nic Pappijn, uitgeefdirecteur bij die Keure Educatief.

Nic: “In EduNext herkenden wij vrij vlug dat het die mensen ook niet ging om de buitenlaag van onderwijs. Dat ze echt wel op zoek zijn naar het herdenken van dingen die dieper zitten in onderwijs: wat is de rol van de school, wat is de rol van de leerkracht? We zijn hen dankbaar dat zij ook over alle stakeholders heen een forum creëren om dat echt stuwende vernieuwende naar buiten te brengen en een stem te geven.” 

Kinderen future proof maken

Nic Pappijn is uitgeefdirecteur bij die Keure Educatief, een bedrijf dat tot midden vorige eeuw begon als drukkerij. Drukken en juridische uitgaves zijn nog altijd deel van die Keure, maar de grootste uitgeefactiviteit vandaag de dag is de educatieve poot. Dat dat voor die Keure meer is dan schoolboeken uitgeven, maakt Nic in dit gesprek duidelijk. 

Nic: “De core van die Keure is gebleven, maar het verhaal is wel enkele keren herschreven. Ook wij leven in de wereld waarin we leven, dus als die wereld versnelt dan moeten wij ons ook heruitvinden. De grote trigger voor verandering de laatste jaren was de komst van de eindtermen eerste graad secundair onderwijs.”

Voor ons was dat ook een signaal om onze eigen rol een keer fundamenteel te herdenken en daar echt heel diep te gaan. Wat wordt de toekomst van de kinderen waarvoor wij materialen maken?

Wij zijn dan bij het Center for Curriculum Redesign terechtgekomen. Een denktank die nadenkt over wat er wereldwijd in het curriculum moet. Wat moeten kinderen doorlopen opdat ze zouden future proof zijn?

We hebben heel veel inspiratie gehaald uit hun VUCA-model.

De wereld is volatiel, onzeker, complex en ambigu

Nic: “Zij poneren, en ik denk dat dat klopt, dat de wereld zoals hij nu is vier fundamentele veranderingen heeft ondergaan in vergelijking met vroeger. Hij is veel volatieler. Veranderingen zijn veel bruusker, heviger en sneller. Hij is ook onzeker geworden. Voor onderwijs is dat een beetje moeilijk. Iets onderwijzen waar je niet zeker van bent dat het straks nog relevant is, is niet evident.” 

“De wereld is volatiel, onzeker, complex en ambigu geworden. Dat is de wereld waarvoor we kinderen en leerlingen moeten voorbereiden.”

“De wereld is ook zeker en vast complexer geworden, wat betekent dat de rol van onderwijs in wezen nog veel belangrijker is. En dat het ook een levenslang leren zal worden. Hij is ook ambigu geworden wat betekent dat de waarde die je zoekt in je leven en in de wereld dat je die eigenlijk zelf moet hebben. Die worden je niet meer opgelegd. Dat is de wereld die ons te wachten staat en dat is de wereld waarvoor we kinderen en leerlingen moeten voorbereiden.

“Wat je vooral nodig hebt zijn andersoortige skills die je wapenen en voorbereiden op die nieuwe wereld. Dan komen werkwoorden als creëren, toepassen, samenwerken, communiceren in beeld.”

Wat je vooral nodig hebt zijn andersoortige skills die je wapenen en voorbereiden op die nieuwe wereld. Als je weet dat je twee drie keer van job zal veranderen. Dat weet je nu al. Als je weet dat in uw gezin uw hele wereld twee drie keer zal veranderen en je er zelf iets mee zal moeten gaan doen, dan komen werkwoorden als creëren, toepassen, samenwerken, communiceren in beeld.”

Verantwoordelijkheid nemen

Nic: “Wij als educatief uitgeverij zien daar voor ons echt een belangrijke rol. We nemen daar echt onze verantwoordelijkheid. Onze baseline voor Die Keure educatief is niet voor niks: Onderwijs doet er toe.”

““We willen ons echt engageren: niet om boeken te maken of whatever, dat is niet de core van ons verhaal. We willen ons engageren om kinderen en leerlingen voor te bereiden op de wereld waarvan wij denken dat hij er is en eraan komt. ””

We zijn gaan nadenken over de rol van onze materialen: wat willen we dat onze materialen doen in de klas? We willen ons echt engageren: niet om boeken te maken of whatever, dat is niet de core van ons verhaal. We willen ons engageren om kinderen en leerlingen voor te bereiden op de wereld waarvan wij denken dat hij er is en eraan komt. Zo zijn we op een didactisch model uitgekomen dat we Diabolo noemen.

“Het didactisch model Diabolo is de manier waarop wij vanuit onze insteek, ons stakeholderschap, naar onderwijs toe de dingen kunnen vooruithelpen.” ”

Het didactisch model Diabolo

Het didactisch model Diabolo refereert naar het stuk speelgoed. Iedereen kent het. Als je naar een diabolo kijkt, dan denk je in drie delen. Er is een linkerstuk, een middenstuk en een rechterstuk. Dat is het dragende principe van dat concept: je denkt in drie stukken. 

We gaan eerst kinderen laten ontdekken, waardoor je bij de leerlingen een soort van vraagtekentjes laat ontstaan. Je stelt hen vragen, je daagt ze uit, je laat ze iets oplossen, waardoor ze een beetje op hun ongemak komen van 'ik weet dat niet' of 'ik wil dat weten'. Je triggert ze. 

Dan gaan we ze dingen onderwijzen. Dat is het stuk waar de leerkracht aan zet is om op de meest effectieve en meest efficiënte manier de kennis en het inzicht bij die leerlingen over te brengen. Dat betekent: tof lesgeven, uitdagend lesgeven, differentiëren, modern lesgeven.Belangrijk in het Diabolo-concept en zeer herkenbaar voor iedereen: dan volgt de klassieke toetsing. 

Maar dan in het derde stuk geeft de leerkracht een opdracht waarbij die kennis en dat inzicht toegepast moet worden. En waarvoor de leerlingen altijd moeten samenwerken. Dus ook altijd moeten communiceren en op het einde echt met iets buiten komen dat tastbaar is. Bijvoorbeeld door zelf een werkstuk of een tentoonstelling te maken.

Dan heb je ontdekken, onderwijzen, toepassen. Dat is de manier waarop wij vanuit onze insteek, vanuit ons stakeholderschap, vanuit onze input naar onderwijs toe de dingen kunnen vooruithelpen.

Wil je het hele interview zien?

------------------------------------------------------------------------------

Meer weten over die Keure en het didactisch model Diabolo?

Contacteer Nic Pappijn +32 50 47 12 72  

Meer info over EduNext: www.edunext.be

Vijf redenen om naar SETT Gent te komen

Goed anderhalf jaar geleden werd EduNext gecontacteerd door Easyfairs. Of we zin hadden om - in navolging van ons Leerfestival - mee de beste onderwijsconferentie in Europa te organiseren? Dat klonk aanlokkelijk, zeker omdat we via SETT tien maal meer onderwijsgepassioneerden met het innovatievirus konden besmetten. Toch hadden wij ook argwaan. Zou de eigenheid van ons festival niet verloren gaan? Zou dit geen groot commercieel gebeuren worden? Zouden we inhoudelijk niet teveel toegevingen moeten doen? Uiteindelijk beslisten we om in te stappen als mede-curator. We werken intussen anderhalf jaar samen met het SETT team en we hebben het ons nog geen minuut beklaagd. En dat zul jij ook niet doen als je er op 23 en 24 oktober bij bent in Flanders Expo.

Dé onderwijsinnovatiebelevenis van het jaar

Het afgelopen jaar hebben we in voorbereiding de belangrijkste onderwijsevenementen in Europa bezocht: BETT Londen, TedXAmsterdamEd, SETT Oslo, SETT Stockholm en SETT Namen. Wat we in Gent brengen, staat op vlak van belevenis nog een stap hoger. Het zijn eigenlijk verschillende festivals ineen: het EduNext Leerfestival, de ICT praktijkdag en de Technopolis STEM dagen. Er staan twee pop-up klassen (basischool Mozaïek Hasselt en secundaire school Atheneum Herzele) waar je live meemaakt hoe de leerlingen van deze scholen eigenaarschap opnemen over hun leren. Er is een STEAM lab, een gamification square, een leerlingencatwalk en diverse beursstands met innovatieve technologieën. Je komt ogen tekort. 

Lezingen om duimen en vingers van af te likken

Er zijn een honderdtal lezingen over transformatie en technologie. Hierbij komen heel wat leraren en directeuren uit basis- en secundair onderwijs vertellen hoe zij de verandering in hun school aanpakken. Kom te weten welke stappen zij hebben ondernomen in hun veranderingsproces en hoe ze met weerstand zijn omgegaan. Daarnaast keynotes uit binnen en buitenland. Pascal Coppens licht toe hoe het er momenteel in het Chinese onderwijs aan toe gaat. Rosan Bosch, designer van innovatieve leeromgevingen, legt uit hoe je een leeromgeving kan ontwerpen die bijdraagt aan het leren. Onderwijsinnovator Jan Fasen geeft je inzicht hoe Nederlandse scholen innovatie aanpakken. EduNExt verzorgt via Peter Vandemoortel en Dirk De Boe twee sessies. Ontdek het volledige programma hier

Praktisch aan de slag

Ben je meer een doener? Dan kom je aan je trekken in de workshops van 150 minuten. Bezoekers van de ICT studiedagen weten dat dit steeds kwaliteitsvolle sessies zijn waarna je met heel wat praktische kennis naar je school terugkeert. Zo is er een workshop ‘Flip je klas met instructievideo’s’, ‘Virtual en Augmented Reality’ en ‘Blauwdruk van je toekomstige school’, verzorgd door EduNext. Deze laatste is echter reeds volzet. Je kan hem ook in je eigen school organiseren. Stuur een mail naar contact@edunext.be als je hier meer over wil weten.

Interessante mensen en organisaties

Net als op elke school, is er tijdens SETT een lerarenkamer. Dé plaats bij uitstek om er bij een koffie even tot rust te komen en te netwerken. Daar worden ook Teachmeet’s georganiseerd, informele meetings waarop jij je ideeën kan uitwisselen met anderen. Geef op voorhand jouw thema door en laat het rad bepalen wanneer jij aan het woord komt. Er is op SETT ook een netwerk app waardoor je makkelijk contact legt met andere bezoekers of interessante beursstandhouders. Daarnaast reiken we woensdagavond ook de SETT awards uit voor inspirerende collega’s of vernieuwende scholen.

Kortingen voor groepen vanaf vijf

Onze vrees dat SETT Gent te duur zou worden voor de gewone leraar bleek ongegrond. De prijs voor de tickets ligt in dezelfde orde als die het EduNext Leerfestival en je krijgt er zelfs nog heel wat extra’s voor. Daarnaast zijn er ook kortingen voor studenten en voor groepen. Er zijn zelfs scholen die er hun pedagogische studiedag organiseren en zo al hun leraren verwennen met een innovatiebad. Bovendien is het bezoek aan de beurs zelfs volledig gratis. Hier vind je alle ticketinfo.

Breng een bezoekje aan de EduNext stand

Redenen genoeg om op 23 of/en 24 oktober af te zakken naar Flanders Expo! Je bent meer dan welkom op onze beursstand (nummer 1406)

Tot dan!

Eigenlijk zouden de lerarenopleidingen het voorbeeld moeten geven …

Dat hoor je vaak zeggen als leraren en directeuren het over innovatie hebben. En niet zelden hebben ze een punt. Toch zijn er meer en meer lerarenopleidingen die het over een andere boeg gooien en het voorbeeld geven. Zo was EduNext onlangs te gast bij PXL Education in Hasselt. Om nog betere leraren af te leveren pakt de hogeschool uit met een volledig nieuwe leeromgeving bedoeld voor kleuter- en basisonderwijs maar evengoed bruikbaar voor secundair.

Klassen met een hoek af

Om de kern van de lerarenopleiding te versterken – de stage en praktijkopleiding – investeerde de Hogeschool fors in nieuwe leeromgevingen. Samen met een aantal partners kwamen authentieke klassen voor kleuter- en basisonderwijs tot stand. Terwijl de juniors - toekomstige leraren - nu naar het werkveld gaan om daar in de praktijk te oefenen - kunnen de kinderen ook naar de hogeschool komen en er gebruik maken van een levensechte leeromgeving. Samen met architectenbureau Hippo, creator van inspirerende leeromgevingen Dox en andere partners besloot PXL van tien kleine klaslokaaltjes twee grote leerruimtes te maken. Deze zijn onderverdeeldbaar in kleine, flexible zones. Zithoekjes en statafels zorgen voor ergonomie en afwisseling. De afgeronde meubeltjes zijn licht en verplaatsbaar zodat kleuterjuffen en leraren basisonderwijs er afhankelijk van de leercontext verschillende zones mee kunnen bouwen. Rustgevende en zachte kleuren vermijden overprikkeling en een stille ruimte geeft leerlingen de kans om rustig een boekje te lezen. Planten, een keukentje en aandacht voor akoestiek dragen bij tot levensechte klassen die menige juf en onderwijzer doet watertanden. De namen Andersen voor de kleuterklas en Lindgren voor de basisklas zijn niet toevallig gekozen. Verbeelding (sprookjes) en experimenteren (‘Pipi Langkous: ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’) zijn belangrijke aspecten van authentiek leren.

Big Brother mee in de klas

In deze ruimtes kunnen juniors, stagiairs, mentoren en lectoren uit de lerarenopleiding evenals leraren uit het werkveld alle mogelijke onderwijscontexten nabootsen en naar hartenlust experimenteren. Leerlingen kunnen er ook samenwerken via de laptop. Per groep is er een beeldscherm en dit kan – voor zover de leercontext dit vergt – gedeeld worden met het grote LCD scherm vooraan. Overal staan camera’s en microfoons. Die staan in verbinding met een visiesysteem dat de beelden streamt naar de lokalen ernaast of die opneemt voor  gebruik in afstands- of avondonderwijs. Maar (toekomstige) leraren kunnen er ook live of in uitgesteld relais leren van andere onderwijzers. Ze  kunnen observeren hoe leerlingen reageren op bepaalde werkvormen of instructies en ze kunnen ook zichzelf gadeslaan. Intervisie is misschien wel een van de beste manieren voor professionalisering van leraren. Doordat het hier ingebouwd is in de klas, is de stap om van elkaar te leren veel kleiner. Niet toevallig kregen deze twee lokalen de namen Houxley en Orwell, auteurs van toekomstromans 1984 en Brave New World.

Wat mag je als school verwachten?

·       Nog beter opgeleide leraren

·       Structureel en ad hoc samenwerken met basisscholen

·       Iets uitproberen wat in je eigen klas niet lukt

·       Terwijl een junior leraar bezig is met je klas, met vakleraren samenzitten om te kijken hoe dat bij jou op school ook zou kunnen

·       Een lokaal voor de buitenwereld waar mini-congressen en lezingen kunnen gehouden worden en gestreamd. Deze ruimte werd Malala gedoopt, naar de Palestijnse activiste voor mensenrechten.

Bekijk het zelf via deze video

Klik hier voor de video

10 tips van Atheneum Busleyden-directie Tanja Janssens om rekening mee te houden bij het transformeren van je school

Een aantal jaar geleden stond de school er slecht voor. De accommodatie was aftands, er waren heel wat problemen qua onveiligheid en het lerarenkorps zat in een negatieve spiraal. De nieuwe directie besloot om het over een andere boeg te gooien en startte met een doenktank (denken en doen). Daarin vroegen ze zich af hoe ze hun dromen konden realiseren. Daaruit groeide een nieuw verhaal. Na jaren van hard werken, bruist de school opnieuw en is ze in Vlaanderen een van de voortrekkers waarbij leerlingen eigenaarschap hebben over hun leren.  

Directie Tanja Janssens geeft tien tips waar je rekening kunt mee houden tijdens de transformatie van je school:

1.      Je kunt niet alles één voor één doen, je moet alles tegelijk doen en springen. Neem daarbij alle elementen van het transformatierad mee. Werk op integrale wijze.

2.      Geloof in je eigen verhaal. Maar de visie van de directie is niet dé visie. Stem alles goed af op elkaar.

3.      Durf je leraren vragen of ze momenteel gelukkig zijn in de school en of ze meewillen in het nieuwe verhaal. Die selectie is nodig. Probeer met zoveel mogelijk mensen aan de goede kant te staan.

4.      Het is een dubbel proces. Pas het transformatierad ook toe op je leraren.

5.      Het is een traject in golven. Ups en downs. Weet dat je het eindpunt nooit bereikt. Probeer een lerende organisatie te worden.

6.      Je kan niet één systeem opleggen – geef leraren daarin vrijheid. Als bepaalde leraren geloven in klassiek onderwijs en dat met passie kunnen overbrengen, dan is het ook goed. Laat leraren ook zelf hun lokaal uittekenen.

7.      Het materiaal moet niet top zijn, tweedehands kan ook heel degelijk zijn. Of kijk wat je gratis of voor lage prijs op de kop kan tikken. Hou subsidiedossiers en eBay in het oog. Leg contact met ondernemingen. Die schrijven regelmatig spullen af.

8.      Geef studierichtingen menselijke namen (v.b. Kobe: co-teaching in 1B en Zina: zin in 1A) zodat leerlingen geen stempels krijgen. Als leerlingen op bezoek komen om hun nieuwe school te kiezen, vraag naar hun talenten en wat ze graag doen. Dat resulteert dan in een Kobe- of een Zina-keuze. Zo stappen ze volwaardig binnen.

9.      Elke stad zou, zoals in Mechelen, onderwijsassistenten moeten hebben die de leerlingen in de scholen begeleiden bij problemen maar die ze ook buitenschools en na hun schoolloopbaan opvolgen.

10.   Behandel ouders als partners. Via lange intakegesprekken, een warm welkom en workshops met een hapje en een drankje (v.b. hen trainen in Smartschool). Doe allerhande dingen en niet alleen op de verplichte momenten. Voer eerlijke gesprekken in hun eigen taal, bouw een band op, durf een knuffel te geven. Ouders voelen zich dan gerespecteerd. Ouders zijn als buren en altijd welkom. Zo een relatie werkt ook beter bij slecht nieuws (v.b. onbetaalde schoolrekening of slechte prestatie).

“Met citroenen kunnen we niets doen in de school.
We hebben passievruchten nodig.”