Boekrecensie Druk op de schoolketel - Sascha Vanschoubroeck

Het nieuwste boek Druk op de schoolketel - van onderstroom naar doorbraak van Dirk De Boe en Peter Van de Moortel is verschenen bij Uitgeverij LannooCampus. Ik kreeg als een van de eersten de kans om het boek te lezen en ben alvast laaiend enthousiast.

Waarom❓

📍 De auteurs nemen je mee op sleeptouw doorheen acht hoofdstukken boordevol praktijkvoorbeelden met maar één doel: je helpen om de druk van de schoolketel te verlagen.
📍 Doorheen het boek proef je jarenlange expertise en door de vele reflectievragen staan kansen te popelen om door jou opgepikt te worden. Je vindt er spreekwoordelijk alle tools om samen met jouw team op weg te gaan.
📍 Dit boek is in een liminale tijd meer dan nodig omdat je leert om verschillende brillen op te zetten en bewust leert vertragen om duurzame veranderingen mogelijk te maken.
📍Evelien Moens zorgt voor prachtige illustraties.
📍De koppeling van praktijkvoorbeelden aan (impliciet of expliciet vermelde) theorieën:

📌 De Zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan
📌 De Rouwcurve van Kübler-Ross
📌 Het Ecosysteem van Bronfenbrenner
📌 De Participatieladder van Lieshout
📌 Psychologische veiligheid van Edmondson
📌 Orde veranderingen van Boonstra
📌 Drieslagleren van Wiersma en Swieringa
📌 De Sabotagelijn van Lewis
📌 De Logische niveaus Bateson en Dilts
📌 De Growth mindset van Dweck
📌 Het Adoptiemodel van Rogers
📌 Slow thinking van Kahneman

Bovendien word je uitgedaagd om de relationele bedrading van jouw team in kaart te brengen, het eigen leiderschap onder de loep te nemen, systemische patronen te herkennen en een goede balans te vinden tussen werken aan en werken in de school.

Onder de waterlijn duiken in Zomergem

In mei vonden onze ontmoetingsavonden plaats n.a.v. de publicatie van ons nieuwe boek Druk op de schoolketel. Het werd geen klassieke boekvoorstelling. Het was een avond waarbij - na een korte inspiratieboost van de auteurs - vooral de deelnemers aan het woord waren en met elkaar in gesprek gingen over hoe zij de onderstroom in hun school aanpakken.

Wat zet vandaag druk op de schoolketel?

Check-in kaart ontmoetingsavond Genk

Drie brillen om anders te kijken naar gedrag

Tijdens de avond kregen de deelnemers de kans om met drie verschillende lenzen naar gedrag te kijken (in heb boek staan er negen). Telkens gaf een van de auteurs via een concreet verhaal een korte toelichting bij de desbetreffende bril:

-            Kijken met de bril van de universele systeemkrachten (insluiting, ordening en balans geven/ontvangen). Deze krachten zijn eigen aan elk systeem en we hebben er allemaal een antenne voor.

-            Kijken met de bril van de overtuigingen. Wat speelt diep onder de waterlijn? Waarom mensen doen wat ze doen? Het besef dat het vaak geen zin heeft om bovenstrooms te corrigeren als de overtuiging van mensen niet mee verandert.

-            Kijken met de bril van universele patronen (parentificatie, triangulatie, identificatie, projectie, overdracht). Welke diepgewortelde gewoontes of beschermers liggen vaak ten grondslag aan het gesteld gedrag?

Nog even een foto van de instructie en dan naar de gesprekstafels

In gesprek over de brillen

Na toelichting van een bril, gingen leraren, directies, ondersteuners en begeleiders telkens met elkaar in gesprek, keken ze door de lenzen van de desbetreffende bril en deelden ze eigen voorbeelden met elkaar. Doordat de deelnemers bij elke nieuwe bril uitgenodigd werden om met andere deelnemers aan een tafel te zitten, leerden de bezoekers elkaar beter kennen en ontstond er een fijne dynamiek.

Deelnemers in gesprek

Welke inzichten namen de deelnemers mee?

Check-out kaart ontmoetingsavond Genk

Ken je mensen voor wie het boek interessant is?

Het boek is intussen in onze webshop beschikbaar. Misschien wel een idee om een boek cadeau te doen aan een collega of andere onderwijsprofessional? Je kunt het boek via deze link bestellen.

Druk op de schoolketel - uitgegeven bij Lannoo Campus

Onder de waterlijn duiken in Genk

In mei vonden onze ontmoetingsavonden plaats n.a.v. de publicatie van ons nieuwe boek Druk op de schoolketel. Het werd geen klassieke boekvoorstelling. Het was een avond waarbij - na een korte inspiratieboost van de auteurs - vooral de deelnemers aan het woord waren en met elkaar in gesprek gingen over hoe zij de onderstroom in hun school aanpakken. Aangezien het zeer warm was die avond in Aalst, besloten we we om - zonder dia’s - beneden op de speelplaats in open lucht van gedachten te wisselen. En dag ging heel goed.

Wat zet vandaag druk op de schoolketel?

Drie brillen om anders te kijken naar gedrag

Tijdens de avond kregen de deelnemers de kans om met drie verschillende lenzen naar gedrag te kijken (in heb boek staan er negen). Telkens gaf een van de auteurs via een concreet verhaal een korte toelichting bij de desbetreffende bril:

-            Kijken met de bril van de universele systeemkrachten (insluiting, ordening en balans geven/ontvangen). Deze krachten zijn eigen aan elk systeem en we hebben er allemaal een antenne voor.

-            Kijken met de bril van de overtuigingen. Wat speelt diep onder de waterlijn? Waarom mensen doen wat ze doen? Het besef dat het vaak geen zin heeft om bovenstrooms te corrigeren als de overtuiging van mensen niet mee verandert.

-            Kijken met de bril van universele patronen (parentificatie, triangulatie, identificatie, projectie, overdracht). Welke diepgewortelde gewoontes of beschermers liggen vaak ten grondslag aan het gesteld gedrag?

Co-auteur Peter Van de Moortel in actie

In gesprek over de brillen

Na toelichting van een bril, gingen leraren, directies, ondersteuners en begeleiders telkens met elkaar in gesprek, keken ze door de lenzen van de desbetreffende bril en deelden ze eigen voorbeelden met elkaar. Doordat de deelnemers bij elke nieuwe bril uitgenodigd werden om met andere deelnemers aan een tafel te zitten, leerden de bezoekers elkaar beter kennen en ontstond er een fijne dynamiek.

In gesprek over archetypes van gedragspatronen

Schoolleiders aan het woord

Tot slot was het de beurt aan de directeur van de gastschool Sara De Meulenaere (directie VBS Sterren-rijk Genk om over het traject te vertellen van de school. Enkele jaren geleden deed EduNext in deze school een kwaliteitsonderzoek samen met het schoolteam onder leiding van toenmalige directeur Christa Raes. Dit rapport werd nadien door de school als kompas gebruikt werd voor het uittekenen van hun meerjarenplan.

Sara De Meulenare - VBS Sterren-rijk

Welke inzichten namen de deelnemers mee?

Check-out kaart

Ken je mensen voor wie het boek interessant is?

Het boek is intussen in onze webshop beschikbaar. Misschien wel een idee om een boek cadeau te doen aan een collega of andere onderwijsprofessional? Je kunt het boek via deze link bestellen.

Druk op de schoolketel - uitgegeven bij Lannoo Campus

Onder de waterlijn duiken in Diksmuide

In mei vonden onze ontmoetingsavonden plaats n.a.v. de publicatie van ons nieuwe boek Druk op de schoolketel. Het werd geen klassieke boekvoorstelling. Het was een avond waarbij - na een korte inspiratieboost van de auteurs - vooral de deelnemers aan het woord waren en met elkaar in gesprek gingen over hoe zij de onderstroom in hun school aanpakken. Aangezien het zeer warm was die avond in Aalst, besloten we we om - zonder dia’s - beneden op de speelplaats in open lucht van gedachten te wisselen. En dag ging heel goed.

Wat zet vandaag druk op de schoolketel?

Drie brillen om anders te kijken naar gedrag

Tijdens de avond kregen de deelnemers de kans om met drie verschillende lenzen naar gedrag te kijken (in heb boek staan er negen). Telkens gaf een van de auteurs via een concreet verhaal een korte toelichting bij de desbetreffende bril:

-            Kijken met de bril van de universele systeemkrachten (insluiting, ordening en balans geven/ontvangen). Deze krachten zijn eigen aan elk systeem en we hebben er allemaal een antenne voor.

-            Kijken met de bril van de overtuigingen. Wat speelt diep onder de waterlijn? Waarom mensen doen wat ze doen? Het besef dat het vaak geen zin heeft om bovenstrooms te corrigeren als de overtuiging van mensen niet mee verandert.

-            Kijken met de bril van universele patronen (parentificatie, triangulatie, identificatie, projectie, overdracht). Welke diepgewortelde gewoontes of beschermers liggen vaak ten grondslag aan het gesteld gedrag?

Co-auteur Peter Van de Moortel in actie

In gesprek over de brillen

Na toelichting van een bril, gingen leraren, directies, ondersteuners en begeleiders telkens met elkaar in gesprek, keken ze door de lenzen van de desbetreffende bril en deelden ze eigen voorbeelden met elkaar. Doordat de deelnemers bij elke nieuwe bril uitgenodigd werden om met andere deelnemers aan een tafel te zitten, leerden de bezoekers elkaar beter kennen en ontstond er een fijne dynamiek.

Deelnemers in gesprek

Schoolleiders aan het woord

Tot slot was het de beurt aan Charlot Van D'Huynslager (directeur Basisschool W’ijzer) en Jochen Nolf (directeur Atheneum ) om te vertellen over het traject van Juniorschool Elementa. Enkele jaren geleden rees immers het idee om een nieuw pedagogisch concept te bedenken voor leerlingen tussen 10 en 14 jaar. Onder begeleiding van EduNext dachten ze na over hun visie, gingen ze mosterd halen in andere scholen, kwamen ze tot doelstellingen voor leerlingen, leraren en school en zetten die vervolgens om in leidende pedagogische principes. Met als centraal doel het zelfregulerend leren van leerlingen te versterken. Via leerlabo’s concretiseerden ze de leidende pedagogische principes op de klasvloer. Het is de bedoeling om deze werkwijze door te trekken naar de 2e en 3e graad secundair en naar de lagere graden in het basisonderwijs.

Welke inzichten namen de deelnemers mee?

Check-out kaart

Ken je mensen voor wie het boek interessant is?

Het boek is intussen in onze webshop beschikbaar. Misschien wel een idee om een boek cadeau te doen aan een collega of andere onderwijsprofessional? Je kunt het boek via deze link bestellen.

Druk op de schoolketel - uitgegeven bij Lannoo Campus

Onder de waterlijn duiken in Aalst

In mei vonden onze ontmoetingsavonden plaats n.a.v. de publicatie van ons nieuwe boek Druk op de schoolketel. Het werd geen klassieke boekvoorstelling. Het was een avond waarbij - na een korte inspiratieboost van de auteurs - vooral de deelnemers aan het woord waren en met elkaar in gesprek gingen over hoe zij de onderstroom in hun school aanpakken. Aangezien het zeer warm was die avond in Aalst, besloten we we om - zonder dia’s - beneden op de speelplaats in open lucht van gedachten te wisselen. En dag ging heel goed.

Wat zet vandaag druk op de schoolketel?

Check-in kaart (ontmoetingsavond Bonheiden)

Drie brillen om anders te kijken naar gedrag

Tijdens de avond kregen de deelnemers de kans om met drie verschillende lenzen naar gedrag te kijken (in heb boek staan er negen). Telkens gaf een van de auteurs via een concreet verhaal een korte toelichting bij de desbetreffende bril:

-            Kijken met de bril van de universele systeemkrachten (insluiting, ordening en balans geven/ontvangen). Deze krachten zijn eigen aan elk systeem en we hebben er allemaal een antenne voor.

-            Kijken met de bril van de overtuigingen. Wat speelt diep onder de waterlijn? Waarom mensen doen wat ze doen? Het besef dat het vaak geen zin heeft om bovenstrooms te corrigeren als de overtuiging van mensen niet mee verandert.

-            Kijken met de bril van universele patronen (parentificatie, triangulatie, identificatie, projectie, overdracht). Welke diepgewortelde gewoontes of beschermers liggen vaak ten grondslag aan het gesteld gedrag?

Co-auteur Peter Van de Moortel in actie

In gesprek over de brillen

Na toelichting van een bril, gingen leraren, directies, ondersteuners en begeleiders telkens met elkaar in gesprek, keken ze door de lenzen van de desbetreffende bril en deelden ze eigen voorbeelden met elkaar. Doordat de deelnemers bij elke nieuwe bril uitgenodigd werden om met andere deelnemers aan een tafel te zitten, leerden de bezoekers elkaar beter kennen en ontstond er een fijne dynamiek.

Deelnemers in gesprek

Schoolleider aan het woord

Tot slot was het de beurt aan Sofie De Pauw, directeur van GO! Basisschool GAAF! om over het veranderingstraject in haar school te vertellen. De school stond enkele jaren terug voor een fusie en maakte van de gelegenheid gebruik om een nieuwe pedagogisch traject uit te tekenen, dit onder begeleiding van EduNext. Dat liep niet van een leien dakje. Er was heel wat weerstand bij de ouders en ook in het team waren er in het begin heel wat onderhuidse krachten aanwezig die het moeilijk maakten om snelheid te maken. De directie is er samen met haar team in geslaagd om dat te keren en een sterke dynamiek te creëren via haar unitwerking. Wil je daar meer over weten, lees dan dit uitgebreid verslag naar aanleiding van een vroeger bezoek.

Directie Sofie De Pauw vertelt over de transitie van Basisschool GAAF!

Ken je nog mensen voor wie het boek interessant is?

Het boek is intussen in onze webshop beschikbaar. Misschien wel een idee om een boek cadeau te doen aan een collega of andere onderwijsprofessional? Je kunt het boek via deze link bestellen.

Druk op de schoolketel - uitgegeven bij Lannoo Campus

Onder de waterlijn duiken in Bonheiden …

Vorige week vond onze eerste ontmoetingsavond plaats n.a.v. de publicatie van ons nieuwe boek Druk op de schoolketel. Het werd geen klassieke boekvoorstelling. Het was een avond waarbij - na een korte inspiratieboost van de auteurs - vooral de deelnemers aan het woord waren en met elkaar in gesprek gingen over hoe zij de onderstroom in hun school aanpakken.

Tijdens de inloop, verzamelden we feedback op wat vandaag in scholen druk op de schoolketel zet.

Wat zet vandaag druk op de schoolketel?

Check-in kaart

Drie brillen om anders te kijken naar gedrag

Tijdens de avond kregen de deelnemers de kans om met drie verschillende lenzen naar gedrag te kijken (in heb boek staan er negen). Telkens gaf een van de auteurs via een concreet verhaal een korte toelichting bij de desbetreffende bril:

-            Kijken met de bril van de universele systeemkrachten (insluiting, ordening en balans geven/ontvangen). Deze krachten zijn eigen aan elk systeem en we hebben er allemaal een antenne voor.

-            Kijken met de bril van de overtuigingen. Wat speelt diep onder de waterlijn? Waarom mensen doen wat ze doen? Het besef dat het vaak geen zin heeft om bovenstrooms te corrigeren als de overtuiging van mensen niet mee verandert.

-            Kijken met de bril van universele patronen (parentificatie, triangulatie, identificatie, projectie, overdracht). Welke diepgewortelde gewoontes of beschermers liggen vaak ten grondslag aan het gesteld gedrag?

Co-auteur Peter Van de Moortel in actie

In gesprek over de brillen

Na toelichting van een bril, gingen leraren, directies, ondersteuners en begeleiders telkens met elkaar in gesprek, keken ze door de lenzen van de desbetreffende bril en deelden ze eigen voorbeelden met elkaar. Doordat de deelnemers bij elke nieuwe bril uitgenodigd werden om met andere deelnemers aan een tafel te zitten, leerden de bezoekers elkaar beter kennen en ontstond er een fijne dynamiek.  

Deelnemers in gesprek

Schoolleider aan het woord

Daarna was het de beurt aan Esther De Caluwé, directeur van GO! Basisschool De Klimop Bonheiden om over het veranderingstraject in haar school te vertellen. De school heeft enkele jaren terug de schoolvisie vernieuwd en die mooi laten visualiseren door Axelle Vanquaillie. Ze gingen ook met een aantal leraren naar Sett en hoorden daar Peter Van de Moortel vertellen over Executieve Functies (toen daar in onderwijs nog weinig over werd gesproken). Begeleid door Peter gingen ze er als team mee aan de slag en startten ze ook met kindgesprekken. Dat liep niet van een leien dakje. In het begin was niet iedereen mee maar geleidelijk aan won de school aan draagkracht. Esther heeft heel goed op het tempo gelet: niet te snel, niet te traag. Toen de optie om met het EduNext transformatierad te werken, heeft ze dat even on hold gezet. Je kunt een team niet verder krijgen als ze nog niet instaat zijn om het te behappen. Esther spreekt dan ook over een traject zonder einde.

Esther De Caluwé - schoolleider GO! De Klimop Bonheiden

Wat namen de deelnemers mee uit de ontmoetingsavond?

De deelnemers konden daarna nog vragen stellen, hun boek ophalen en eventueel laten signeren. Ondertussen deelden ze ook wat ze meenamen uit de avond.

Exit kaart

Duik je ook mee onder de waterlijn?

De komende periode organiseren we nog vier ontmoetingsavonden We houden halt op volgende inspirerende locaties:

• Genk: 19 mei

• Diksmuide: 21 mei

• Aalst: 26 mei

• Zomergem: 2 juni

Voor€ 50 heb je toegang tot deze unieke belevenis en krijg je ook je eigen exemplaar van het boek 'Druk op de Schoolketel' (t.w.v. € 30) mee. 

Het belang van sychroon groepsdenken

Tijdens een teamoverleg, een brainstorm of vergadering kun je drie fases onderscheiden:

1)       Definitie van het probleem of de uitdaging

2)       Divergentie: meerdere ideeën of oplossingen bedenken

3)       Convergentie: selecteren, ontwikkelen en realiseren van ideeën en oplossingen

Fasevolgorde

Het doorlopen van deze fases is van groot belang. Het gebeurt dat je zelf of samen met collega’s een van de fases overslaat. Je denkt bijvoorbeeld dat je het probleem kent en begint meteen met ideeën te bedenken. Terwijl het belangrijk is om het probleem of de uitdaging eerst helder te krijgen. Je kunt immers veel tijd verliezen door aan een verkeerd probleem te werken. Een tweede valkuil is de divergentiefase overslaan. Bijvoorbeeld omdat je denkt dat je eerste oplossing meteen de beste is of als iemand met een oplossing komt die hout lijkt te snijden. In een groep valt het veel voor dat iedereen meegaat met een goed klinkend idee. Op het einde van de bijeenkomst zeg er dan iemand: ‘ik had ook een idee maar het is niet aan bod gekomen’. In dit geval is de groep te snel naar de derde fase geschakeld. Wat ook kan is om in de tweede fase te blijven hangen en niet meer toe te komen aan de derde fase. De ideeën worden dan niet concreet en dus ook niet gerealiseerd. Het is belangrijk om de drie fases steeds goed te doorlopen. Dit vergroot de kans op betere en meer gedragen oplossingen. En dit vergroot ook de kans dat ze de streep halen en werkelijkheid worden.

Faseverwarring

Dit gebeurt vaak in vergaderingen, vak- of werkgroepen. Als collega’s zich in verschillende fases bevinden, kan dit frustratie of zelfs conflict veroorzaken. Het gebeurt dat de ene collega nog met de definitie van het probleem bezig is, dat een ander collega al volop ideeën aan het bedenken is terwijl een derde collega de oplossingen al aan het beoordelen of aan het uitwerken is. Naast de negatieve impact op de groepsdynamiek, is het ook nog eens zeer inefficiënt en kan het ervoor zorgen dat collega’s uitgesloten worden of dat mensen geen zin meer hebben in ellenlange vergaderingen die tot niets leiden.

Fasesynchroniciteit

Om effectief en efficiënt te werken, zit elke deelnemer best in dezelfde fase en doorloop je deze drie fases gezamenlijk. Een facilitator kan voorstellen om eerst het probleem of de uitdaging te definiëren (of te herformuleren). Als de (nieuwe) uitdaging voor iedereen duidelijk is, dan geeft zij aan om samen naar de volgende stap gaan en vraagt ze elke deelnemer om ideeën of oplossingen te bedenken. Ze waakt erover dat er niemand bij de vorige fase blijft hangen en dat er niemand vooroploopt. Als er bijvoorbeeld iemand al ideeën begint te beoordelen, dan geeft zij aan dat dit voorlopig te vroeg is. Als er voldoende ideeën bedacht zijn, dan vraagt zij of het oké is om samen naar de volgende fase te gaan. Daarbij gaan de deelnemers hun ideeën groeperen, selecteren en uitwerken.

Zo zit elke deelnemers steeds in dezelfde fase en werkt de groep synchroon. Wanneer een collega tijdens de tweede fase een opmerking maakt die eerder bij de derde fase past, dan kan de facilitator ingrijpen door die persoon te vragen om dit even vast te houden en er later op terug te komen. Of als je in de derde fase bent en er toch nog iemand met een nieuw idee komt, dan kan zij vragen om dat idee te noteren voor later. 

Niet alleen voor groepen

Deze fases zijn niet alleen belangrijk voor groepsbijeenkomsten, ze zijn ook van belang bij een individueel denkproces. Door eerst het probleem goed te doorgronden of te herformuleren, kun je bij een ander en beter probleem uitkomen. Door daarna veel ideeën te bedenken en te wachten alvorens je ze begint uit te werken, blijft je geest open en vergroot je de kans dat er nog extra sterke ideeën bijkomen. Door de ideeën daarna ook te concretiseren en uit te werken, zorg je dat je ideeën ook gerealiseerd worden.

Ook tijdens bilaterale gesprekken kun je deze drie fases herkennen. Als je bijvoorbeeld zelf met een idee komt naar een collega of een leidinggevende, dan ben je in de divergentiefase. Jouw collega of directeur kan echter al in de convergentiefase zitten en al meteen beginnen met ‘ja maar’. Als die collega zich ook bewust wordt van deze drie fases, dan vergroot het de kans dat zij zal wachten met oordelen tot jullie samen in de derde fase van het gesprek zitten.

Meer weten over groepsdynamiek?

In ons nieuw boek Druk op de schoolketel wijden we een hoofdstuk aan hoe mensen in een schoolsysteem functioneren en hoe hun gedrag wordt gestuurd. ‍De komende periode organiseren we hierover ontmoetingsavonden waarbij we in gesprek gaan over andere manier van kijken naar schoolsystemen en hun patronen. Een avond van reflectie, ontmoeting en praktijkverhalen. ‍

We houden nog halt in onderstaande inspirerende scholen. Meer info en inschrijven: ‍

• Genk: 19 mei

• Diksmuide: 21 mei

• Aalst: 26 mei

• Zomergem: 2 juni

Druk op de schoolketel is uitgegeven bij LannooCampus en kan besteld worden via deze link.

De invloed van verschillende stromingen op onze schoolboot

Als je naar een school kijkt als naar een boot, dan kun je er minstens van vier kanten naar kijken: van de voorkant, van de achterkant, van de bovenkant en van de onderkant. Vanuit de bootmetafoor zijn dat de meestroom, de tegenstroom, de bovenstroom en de onderstroom.

Bovenstroom

‍Deze stroom kun je waarnemen via feiten, gebeurtenissen en symptomen. Meestal kun je die dingen zien, observeren of meten. Door het bieden van structuur, regels en kaders, zorg je voor houvast bij het schoolteam. Het zijn mechanistische elementen en technische oplossingen die ervoor zorgen dat de schoolboot vooruitgaat. Wanneer je op een bepaald moment via een veranderingsproces een nieuwe richting wilt uitvaren, dan is het logisch dat je daar nieuwe structuren, processen en procedures voor ontwerpt en met elkaar afspreekt.‍

“Een schip houdt koers dankzij kaarten, kompassen en een heldere horizon”

Tegenstroom

‍Hieronder verstaan we risico’s, uitdagingen of reacties van mensen die een school kunnen hinderen bij het realiseren van haar missie of visie. Ook heersende overtuigingen, bestaande patronen, gewenning en het status quo in stand houden, zijn mogelijke elementen van tegenstroom. Je kunt de tegenstroom ook zien als ankers die ervoor zorgen dat de schoolboot weinig of niet vooruitgaat. Zeker bij vernieuwing is het normaal dat niet alle collega’s meteen enthousiast worden. Ze hebben daar terecht of onterecht hun redenen voor. Te vaak gebruiken we daarvoor het woord weerstand.

“Wie de tegenstroom begrijpt, kan de ankers ophalen”

‍Meestroom

‍Dit zijn de positieve krachten die de schoolboot vooruit trekt. Je kunt het zien als de zeilen of motoren die de boot vooruit stuwen. Deze stroom gaat over goesting: mensen die zin hebben om vooruit te gaan en initiatief te nemen. Maar ook positieve projecten uit het verleden beïnvloeden deze stroom. De meestroom zoekt alternatieven voor wat vastzit en durft nieuwe paden verkennen. Ze richt de blik op de stip aan de horizon: een aantrekkelijk toekomstbeeld van de school dat richting geeft en motiveert.

“We kunnen de wind niet sturen maar wel onze zeilen aanpassen”

‍Onderstroom

‍Soms gebeuren er in een schoolteam dingen waar je je vinger niet op kunt leggen. Je kunt het niet in woorden uitdrukken, je kunt het niet zien, maar je kunt het wel voelen. Dat zijn elementen onder de waterlijn, zaken die in het verleden gebeurd zijn en niet zijn uitgesproken of waar niet over gepraat mag worden. Dat uit zich dan in gesprekken in de wandelgangen, tussen groepjes of in de leraarskamer. Wat in teambijeenkomsten vaak gevoeld wordt maar niet uitgesproken wordt. Hieronder horen ook de ongeschreven regels die je in een team moet volgen om erbij te horen.

“Wat onder de waterlijn beweegt, bepaalt vaak de richting van het schip”

‍Vaar op de vier stromen

‍Traditioneel komen de bovenstroom en de tegenstroom het meest aan bod. We hebben leerplannen, roosters, handboeken, toetsen, examens, schoolplannen en procedures. En we hebben mensen met ‘weerstand’ die ervoor zorgen dat we niet genoeg vooruitgaan. Anderzijds kan een schoolboot helemaal uit koers geraken als de onderstroom negatief opspeelt. De onderstroom kan er anderzijds ook voor zorgen dat de boven- en meestroom positief worden geactiveerd. ‍ ‍

Elk perspectief heeft zijn waarde. Het is verstandig om vanuit elk perspectief te kijken en te voelen. Enkele reflectievragen hierbij:

‍ -            Welke elementen uit de bovenstroom krijgen te veel, voldoende of te weinig aandacht?

‍ -            Op welke manier nemen jullie proactief tegenstroomankers weg?

‍ ‍-            In welke mate kunnen jullie de onderstroom omzetten in een positieve teamdynamiek?

‍ ‍-            Hoe versterken jullie de relationele dynamiek van de meestroom?

‍Vaar je mee tijdens onze ontmoetingsavonden?

In ons nieuw boek Druk op de schoolketel wijden we een hoofdstuk aan deze vier stromen. ‍De komende periode organiseren we ontmoetingsavonden waarbij we in gesprek gaan over andere manier van kijken naar schoolsystemen en hun patronen. Een avond van reflectie, ontmoeting en praktijkverhalen. ‍

We houden halt in onderstaande inspirerende scholen. Meer info en inschrijven: ‍

• Bonheiden: 23 april

• Balen: 5 mei

• Genk: 19 mei

• Diksmuide: 21 mei

• Aalst: 26 mei

• Zomergem: 2 juni

‍ ‍

‍ ‍

‍ ‍

‍ ‍

Van machine naar ecosysteem: anders kijken naar onderwijs

‍Scholen komen steeds vaker te staan voor complexe uitdagingen die niet eenvoudig op te lossen zijn. Waar vroeger veel problemen duidelijk en voorspelbaar waren, vragen veel hedendaagse vraagstukken een andere aanpak. Denk aan thema’s zoals het realiseren van een sterke onderwijskwaliteit, de motivatie van leerlingen, het tekort aan leraren, het slim omgaan met data en het zorgen voor inclusief onderwijs.  Zulke uitdagingen laten zich niet vatten met een eenvoudig stappenplan. Een complexe realiteit vraagt van scholen om anders te kijken en te handelen. ‍ ‍

Mechanistisch perspectief ‍ ‍

Vanuit dit perspectief benaderen we een school als een machine, opgebouwd uit afzonderlijke onderdelen die elk een duidelijke functie hebben. Het idee is dat, als alle onderdelen correct functioneren en goed op elkaar zijn afgestemd, het geheel voorspelbare en meetbare resultaten oplevert. Binnen dit denken is efficiëntie, controle en beheersbaarheid belangrijk. Volgens dit denken benaderen we problemen of afwijkingen van de norm als storingen die we meteen moeten oplossen. Vanuit deze zienswijze organiseren we de school doorgaans hiërarchisch, met heldere lijnen van besluitvorming en verantwoordelijkheid. Dit zorgt voor duidelijkheid, voorspelbaarheid en een sterke nadruk op afspraken en procedures. Dat kan ervoor zorgen dat teamleden in eerste instantie eerder vanuit hun eigen rol functioneren en louter instaan voor hun eigen domein. Bij deze zienswijze, bekijken we de school als een geheel van oorzaak-gevolgrelaties. Het onderliggend wereldbeeld is dat als we alles goed organiseren en controleren, we de resultaten krijgen die we vooropstellen.‍‍‍ ‍

Systemisch Perspectief

‍Vanuit dit oogpunt zie je de school als een levend netwerk van relaties. Het idee is dat de relaties tussen de onderdelen van grote invloed zijn en dat alleen een integrale inpak tot duurzame resultaten kan leiden, ook al zijn deze geenszins vooraf voorspelbaar. Bij deze zienswijze besef je dat oorzaak en gevolg verspreid kunnen liggen in ruimte en tijd. Dat er vertragingen in het systeem kunnen optreden. In dit denken is er ook ruimte voor zelforganisatie en emergentie: dat wat zich gaandeweg ontwikkelt in het samenspel. Dit perspectief verwijst naar processen die niet vooraf vastliggen, maar groeien door samenwerking en context. Orde en betekenis ontstaan door interactie. Kleine veranderingen kunnen grote effecten hebben, vaak later in de tijd of op een andere locatie. Dat maakt het systeem minder voorspelbaar, tegelijk ook rijker en veerkrachtiger. Onderliggend ontstaat hier het vertrouwen dat leren een natuurlijk proces is, dat zich ontwikkelt wanneer de juiste condities aanwezig zijn. De rol van de school is dan niet om alles te controleren, maar om een omgeving te creëren waarin dat leren kan ontstaan en groeien.‍‍ ‍

Technische oplossing of complexe uitdaging?‍ ‍

Voor eenvoudige problemen of uitdagingen, werkt een mechanistisch systeem goed. Het gevolg komt rechtstreeks voort uit de oorzaak. De logica laat ons niet in de steek. Je verandert iets aan A en B verandert mee in de gewenste richting. Voor adaptieve uitdagingen, werken mechanistische oplossingen niet meer. Als je in een complex systeem A verandert, dan volgt B niet noodzakelijk. B kan door je actie ook achteruitgaan. Bij adaptieve uitdagingen of ‘wicked problems’, is een systemische aanpak vereist. Dat wil echter niet zeggen dat er bij de systemische aanpak geen mechanistische handelingen meer zijn. Integendeel, ook een systemische benadering is gebaat bij het documenteren en opvolgen van acties. De architectuur van de aanpak en de interpretatie van de uitkomsten is echter volledig anders. ‍

De school als levend organisme

‍Net als de natuur kun je een school zien als een levend systeem, een samenhangend geheel van onderling verbonden delen die elkaar wederzijds beïnvloeden. Naast de infrastructuur en de inbedding in de gemeente of stad heb je leerlingen, leraren, zorgcoördinatoren, schoolleiders, medewerkers, opvoeders, ouders, vrijwilligers, ouderraad, schoolraad, leerondersteuners, CLB-medewerkers en externe diensten. Ook wie vroeger deel uitmaakte van het schoolteam en wie er in de toekomst zal zijn, hoort erbij. De school heeft ook een oorsprong. Ooit is ze opgericht met een bepaald doel. De oorsprong van de school blijft belangrijk tijdens haar evolutie. Daarnaast heeft een school ook een bestemming. Dat is het hoger doel waarnaar het schoolsysteem beweegt. Vaak ontwikkelt het hoger doel zich in interactie met de samenleving, de leerlingen en de onderwijscontext. Door af en toe de oorsprong en de bestemming te heractiveren, kun je energie in het schoolsysteem injecteren.

‍Een mix van systemen

Iedereen brengt zijn eigen familiesysteem mee naar school. Dat omvat het gezin maar ook ouders, grootouders, overgrootouders en voorouders, aangevuld met andere familieleden (tantes, ooms, neven, nichten). Bij het familiesysteem horen gewoontes, overtuigingen en regels die van generatie op generatie worden doorgegeven. Die hebben dus invloed op iedereen in de familie. Een leerling die naar school komt, brengt dus haar familiesysteem mee, inclusief positieve en negatieve voorvallen en verhalen. Hetzelfde geldt voor elke volwassen medewerker op school. Ook zij zijn meestal lid van een gezin met eigen patronen en overtuigingen. Daarnaast brengen zij nog een tweede systeem mee. Zij zijn ooit zelf kind geweest en maakten deel uit van een ander familiesysteem, hun systeem van herkomst. Ook die patronen, gewoontes en overtuigingen nemen ze (vaak onbewust) mee naar school.

‍Daarnaast hebben leerlingen, leraren en andere medewerkers ook hobby’s of zijn ze lid van een club met een eigen systeem met gewoontes, regels en cultuur. Ook zijn er nog de professionele systemen rond de school, zoals de pedagogische begeleiding, het CLB of het leersteuncentrum. Rondom de school zitten ook systemen zoals de bibliotheek, het theater, het buurtcomité of de ouderraad. En dan is er nog de scholengroep en/of scholengemeenschap, ook met een eigen systeem.

‍Al die systemen zijn aanwezig in de school en spelen op elkaar in. Van overal komen er patronen, vaste gewoontes of cultuurelementen de school binnen. Dat zijn er dus heel wat. Daarom is het belangrijk om wat er op je school gebeurt ook door deze systeembril te bekijken. Wat je observeert, komt niet noodzakelijk uit het systeem van je school. Het kan ook iets zijn dat een leraar meebrengt vanuit zijn familiesysteem. Of iets wat een leerling van haar grootouders meegekregen heeft. Ook bij een schoolleider kan het systeem van herkomst leidend zijn voor het gedrag of hoe zij bijvoorbeeld reageert in een teamoverleg.‍ ‍

Wil je nog meer vanuit een systemische bril leren kijken?

‍De komende periode organiseren we ontmoetingsavonden waarbij we in gesprek gaan over deze andere manier van kijken naar schoolsystemen. Een avond van reflectie, ontmoeting en praktijkverhalen. ‍We houden halt op onderstaande inspirerende locaties. Meer info en inschrijven via de link: https://www.edunext.be/druk-op-de-shoolketel-on-tour‍ ‍

• Bonheiden: 23 april

• Balen: 5 mei

• Genk: 19 mei

• Diksmuide: 21 mei

• Aalst: 26 mei

• Zomergem: 2 juni

‍ ‍

‍ ‍

Negen brillen om anders te kijken naar gedrag

De sleutel voor een geslaagd veranderingsproces in een school, leersteuncentrum of CLB zit vaak in het aanleren van nieuw gedrag, zowel bij leerlingen, team, beleidsmedewerkers en de leiding. Als we naar het gestelde gedrag kijken, dan is het niet eenvoudig om het bij een objectieve waarneming te houden. We kunnen met een gekleurde bril kijken of misschien is ons lichaam niet voldoende permeabel om het gedrag van de ander te (door)voelen. Daarnaast beschikken we niet altijd over alle informatie om het geobserveerde gedrag goed te duiden of te interpreteren.

Multifocale lenzen

In ons nieuwe boek Druk op de schoolketel – van onderstroom naar doorbraak, reiken we negen brillen aan om anders naar gedrag te kijken:

‍Bril 1: kijk ook naar gedrag vanuit de historische lens: je observeert gedrag in het nu, de reden van het gedrag kan jaren geleden ontstaan zijn. Het gedrag kan dat van haar jeugd zijn dat zij herhaalt in het nu.

‍Bril 2: kijk ook naar gedrag vanuit de systeemkrachten. Een ervan is de balans geven/ontvangen. Zit die niet goed, dan gaan mensen gedrag stellen om de balans weer in evenwicht te kijken. Er zo naar kijken kan je zicht geven op een diepere laag van dat gedrag.

‍Bril 3: kijk ook naar gedrag vanuit niet genomen rouw. Het gestelde gedrag kan te maken hebben met een onverwerkt verlies. En verlies is inherent aan veranderingen. Op die manier leer je kijken naar de fase waarin deze persoon zit in haar rouwproces.

‍Bril 4: kijk ook naar gedrag vanuit motivatoren (zoals status, verbondenheid of nieuwsgierigheid). Je kunt je afvragen of een persoon het gewenste gedrag niet stelt, omdat haar motivatoren niet aangesproken worden.

‍Bril 5: Kijk ook naar gedrag los van je construct van de werkelijkheid.  Constructen zijn mentale beelden, aannames of labels die we op andere mensen kleven en die onze interpretatie sturen.

“Stefan Perceval, acteur, regisseur en directeur van theatergezelschap Het Gevolg en vroegere leerling uit het beroepsonderwijs, ging jaren geleden met leerlingen uit het beroepsonderwijs aan de slag. Heel wat mensen vertelden hem dat er met die leerlingen geen land te bezeilen viel, dat hij zijn tijd verspilde. Maar Stefan ging achter de muur kijken en luisterde naar hun verhaal. En elke leerling had een verhaal, meestal hadden ze het nog nooit aan iemand verteld. Stefan vroeg ernaar. Hij won hun vertrouwen en samen maakten ze mooi theater. Ze kregen zelfvertrouwen, ontdekten hun talenten en kregen weer goesting om iets te doen met hun leven.”

Bril 6: kijk ook naar gedrag vanuit patronen: gebeurtenissen en feiten die zich telkens opnieuw laten zien, meestal onder een andere vorm. Patronen zijn meestal kenmerkend voor een organisatie, personen kunnen die overnemen of meebrengen van thuis.

‍Bril 7: kijk ook naar gedrag vanuit overtuigingen van mensen. Aan de oppervlakte tonen mensen een bepaald gedrag. Het heeft weinig zin om bovenstrooms het gedrag proberen te veranderen als de overtuiging (diep onder de waterlijn) niet mee verandert.

‍Bril 8: kijk ook naar gedrag vanuit groepsdruk. Het gedrag dat je waarneemt, is niet noodzakelijk het gedrag dat die persoon wil laten zien. Maar zij kan vaak niet anders, wil zij haar lidmaatschap van de groep niet op het spel zetten.

‍Bril 9: kijk naar gedrag vanuit neurodiversiteit. Welk gedrag laat iemand in een bepaalde situatie zien? Misschien is er geen ruimte om haar natuurlijk gedrag te laten zien?

‍‍‍‍Wil je met enkele van deze brillen aan de slag?

‍De komende periode organiseren we ontmoetingsavonden waarbij we in gesprek gaan over enkele van deze brillen. Een avond van reflectie, ontmoeting en praktijkverhalen. ‍We houden halt op inspirerende locaties. Meer info en inschrijven via de link:‍ ‍

• Bonheiden: 23 april

• Balen: 5 mei

• Genk: 19 mei

• Diksmuide: 21 mei

• Aalst: 26 mei

• Zomergem: 2 juni‍ ‍ ‍