Onderwijskwaliteit volgens vier stromen

Om de onderwijskwaliteit van je school in kaart te brengen, kunnen we de neiging hebben om enkel te kijken naar leerplannen, toetssystemen, lesroosters, kwaliteitscriteria, metingen of beleidsplannen. Vanuit de metafoor van de boot bekeken, vormen deze elementen de bovenstroom van het schoolschip. Die is natuurlijk heel belangrijk maar staat systemisch in relatie door de drie andere stromen: de onderstroom, de opwaartse stroom (meestroom) en de tegenstroom. Onderwijskwaliteit gedijt pas echt wanneer een school alle vier de stromen – samen vormen ze het acronym boot - systemisch leert begrijpen, activeren en balanceren.

Bovenstroom (structuur, kaders, metingen): de houvast. Denk aan aantal lestijden,  methodes, evaluaties, klassenraden en beleidsplannen. Zonder heldere bovenstroom ontstaat er organisatorische chaos, maar een doorgeslagen bovenstroom kan leiden tot bureaucratie en kwaliteitszorg op papier.

Opwaartse stroom (sterke teamleden, goesting om vooruit te gaan, energiegevende doelen, trekkers): de intrinsieke motivatie en innovatiekracht van leraren en schoolleiders. Dit gaat over de gedrevenheid om onderwijskwaliteit op de klasvloer te versterken, om te experimenteren, leerlabo’s op te zetten en samen te bouwen aan de toekomstige school.

Onderstroom (teamdynamiek, onuitgesproken voorvallen of emoties, ongeschreven regels): de onzichtbare, emotionele en relationele laag onder de oppervlakte. Wanneer spanningen, wantrouwen of onveiligheid onder de waterlijn blijven sluimeren, raakt de schoolboot uit koers en stagneert de onderwijskwaliteit, hoe mooi ook de plannen bovenstrooms geformuleerd zijn.

Tegenstroom (ankers, heimwee naar het verleden, angst, niet helpende routines): krachten die de school afremmen, vaak weerstand genoemd. In feite gaat het om waardevolle bezorgdheden of schrik om in de toekomst pedagogisch/didactisch te kort te schieten. Wie de tegenstroom negeert, ziet kwaliteitsinitiatieven stilvallen of niet doorgezet worden.  

Enkele reflectievragen voor de vier stromen

Bovenstroom

1. In welke mate ondersteunen onze huidige roosters, overlegstructuren en rapportagesystemen de onderwijskwaliteit op de klasvloer en waar zorgen ze eerder voor organisatorische ruis?

2. Hoe gebruiken wij kwaliteitskaders en leerplannen als hefboom voor krachtig lesgeven, in plaats van ze te ervaren als een administratieve afvinkoefening?

3. Waar kunnen we de bovenstroom vereenvoudigen of ontstoffen, zodat er meer ademruimte ontstaat voor professionele dialoog en lesontwerp?

Opwaartse stroom

1. Hoe creëren we in onze school voldoende ruimte en vertrouwen voor de coalitie van de willenden zonder dat er een kloof ontstaat met de andere teamleden?

2. Welke geslaagde experimenten of leerlabo’s geven ons professionele goesting en hoe kunnen we die verder versterken?

3. Is onze schoolvisie voor iedereen op school helder en gedragen zodat deze als kompas kan dienen bij dagelijkse keuzes in de leerruimtes?

Onderstroom

1. Welke ongeschreven regels of voelbare spanningen zijn er in ons team en hoe kunnen we een veilige bedding creëren om die bespreekbaar te maken?

2. In welke mate voelen wij ons als collega's veilig om onze klasdeuren te openen en elkaar oprechte, opbouwende feedback te geven?

3. In hoeverre spreken we op onze school over ‘ons' en doen wij aan ‘wij-denken’ i.p.v. ‘zij’ en ‘wij-zij'-denken?

Tegenstroom

1. Wanneer we 'weerstand' voelen bij een vernieuwing, welke gegronde bezorgdheid of angst (uit het verleden) probeert het team of de klokkenluider dan eigenlijk te beschermen?

2. Welke bestaande gewoontes of vertrouwde didactische patronen laten we moeilijk los, en welke vaardigheden hebben we nodig om de stap naar de toekomst te durven zetten?

3. Op welke manier kunnen we het verleden van onze school waardig eren en insluiten zodat een fundament voor de toekomst vormt en geen vertragend anker?

Maak een analyse voor de vier stromen in jouw school

Bovenvermelde vragen zijn niet volledig en hebben aanpassing nodig naar de context van je school. Wat als je voor je school voor de vier stromen een representatieve vragenlijst zou opmaken en die laten invullen door alle teamleden? Dit zou wel eens heel interessante kwalitatieve informatie kunnen opleveren voor een kwaliteitsplan dat gebouwd is op de vier stromen van je schoolboot en op de input van de teamleden. Een sterke vragenlijst en een professionele analyse van de resultaten, kunnen een perfect startschot zijn voor je volgende stap in onderwijskwaliteit. Doordat de teamleden zelf input hebben mogen leveren, zullen ze zich ook meer verantwoordelijk voelen voor het uitvoeren van acties die daaruit voortvloeien. Heb je hier vragen over of kun je hierbij hulp gebruiken? EduNext beschikt over heel wat ervaring op dit vlak en kan op basis van een intakegesprek een sterke vragenlijst ontwerpen die dan in co-creatie verder verfijnd kan worden. Geef een seintje naar contact@edunext.be voor een vrijblijvend gesprek hierover. We contacteren jou aansluitend.